داستان یک مخالف پرشور

علی اشرف فتحی: گفتگویی که سایت جماران به مناسبت جلسه اخیر مجلس خبرگان رهبری با یکی از اعضای اصلاح طلب این مجلس انجام داده است حاوی نکات مهمی درباره چگونگی تعامل امام خمینی با این نهاد مهم و اثرگذار جمهوری اسلامی است. هاشم زاده هریسی در این مصاحبه گفته است که امام به خبرگان، جرأت فعالیت و اظهار نظر داد. این گفته مرا به یاد مواضع تند و انتقادی مرحوم آیت الله آذری قمی در دهه ۶۰ انداخت. آیت الله آذری قمی که پرشورترین مخالف میرحسین موسوی در مجلس و از رهبران مخالفان دولت او بود، در رژیم گذشته نیز نقش مهمی در بسیج طلاب و روحانیون به نفع نهضت امام خمینی ایفا کرد. او که از برجسته ترین فعالان جامعه مدرسین در فضای سیاسی ایران شمرده می شد، سرنوشت و زندگی حادثه سازی داشت. در عین اینکه همانند مرحوم آیت الله منتظری به تدریس و تألیف حول موضوع «ولایت فقیه» می پرداخت، همانند آن مرحوم نیز با برخی مواضع و سیاست های امام خمینی نیز به شدت زاویه داشت و همانند او نیز خانه اش در آبان ۱۳۷۶ مورد حمله واقع شد.

حضرات آیات منتظری و آذری قمی در جایگاه نماز جمعه قم، سال ۱۳۶۰

مرحوم آذری قمی که از پایه گذاران روزنامه رسالت بود روند مخالفت با دولت میرحسین را به جایی رساند که امام دستور داد از توزیع روزنامه رسالت در جبهه های جنگ با عراق جلوگیری کنند تا عامل تضعیف روحیه رزمندگان نشود. او همچنین در جریان جلسه تاریخی مجلس خبرگان در روز ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ فعالیت زیادی داشت تا مرحوم آیت الله گلپایگانی به رهبری انتخاب شود.

وی پس از آن نیز نوسان هایی در مواضع سیاسی خود داشت. او که ابتدا از مخالفان آیت الله منتظری بود و فعالیت هایی نیز در جامعه مدرسین در همین راستا انجام داد ( خاطرات آیت الله منتظری، ج۱ ، ص ۷۷۲)، بعدها در ایام بیماری مرحوم آیت الله اراکی به تبلیغ مرجعیت مرحوم آیت الله بهجت به عنوان اعلم مراجع می پرداخت که با انتقاد تند حشمت الله طبرزدی در هفته نامه «پیام دانشجوی بسیجی» رو به رو شده و متهم به تضعیف رهبری گشت.  در جریان اعلام نظر آیت الله خامنه ای علیه قمه زنی در سال ۱۳۷۳، مرحوم آذری قمی سرپیچی از اطاعت رهبری را گناه کبیره و موجب ضعف حکومت مقدس اسلامی دانست. همچنین در جریان دوم خرداد  وی همچون اکثر اعضای جامعه مدرسین از ناطق نوری حمایت کرد. اما در نخستین روزهای آغاز به کار دری نجف آبادی در مقام وزارت اطلاعات دولت اول خاتمی نامه تندی به وی نوشت و او را «مقام منیع و خطرناک وزارت اطلاعات» خطاب کرد و به دخالت های دولتی در حوزه علمیه قم حمله شدیدی کرد. تداوم مواضع تند این روحانی باسابقه حوزه علمیه قم به حمله به محل درس و خانه وی منجر شد و شعارهایی همچون « آذری و منتظری، خوارج زمانند»، «مرگ بر سه خائن دین فروش، منتظری و آذری و سروش» و «مرگ بر آذری» در تجمعات آبان ۷۶ در قم سر داده شد.

آذری قمی یک سال پس از این حملات، در زمستان ۱۳۷۷ در سن ۷۵ سالگی و در غربت و انزوا درگذشت و زندگی پرشور این چهره فعال حوزوی و سیاسی در قامت یک اپوزیسیون خاتمه یافت. او در همه حال، یک مخالف و منتقد پرشور بود و گوی سبقت را از همه منتقدین دیگر می ربود. روز ۱۴ مرداد ۱۳۶۳ طی سخنرانی تندی در مجلس دوم گفت که نمی تواند تنها به دلیل حمایت های امام، از دولت میرحسین موسوی جانبداری کند چرا که امام قبلا از افرادی چون بازرگان، بنی صدر و قطب زاده هم حمایت می کرد و بعدها مشخص شد که این حمایت ها اشتباه بوده است (بنگرید به صفحه ۲۲۴ خاطرات سال ۱۳۶۳ هاشمی رفسنجانی). هم او بود که در سال ۶۴ حمایت های امام از میرحسین را امر ارشادی و نه مولوی خواند و گفت که از همین رو حق مخالفت با میرحسین و دولت او برای مخالفین محفوظ است. سخنان تند او در ۱۴ مرداد ۶۳ با واکنش سریع هاشمی رفسنجانی در مقام ریاست مجلس و میرحسین موسوی در مقام نخست وزیر امام و نیز گلایه شخص امام خمینی رو به رو شد و فضای نامطلوبی علیه آیت الله آذری قمی شکل گرفت. اما مرحوم آذری قمی نیز ساکت ننشست و در نامه تندی که به سی نفر از علمای قم نوشت حمله بی سابقه ای به استادش امام خمینی کرد که در تندی و بی پروایی، به هیچ وجه با مجادلات امام خمینی و آیت الله منتظری هم قابل قیاس نیست. در این نامه که هاشمی رفسنجانی در پاورقی دوم صفحه ۳۰۸ خاطرات سال ۱۳۶۳ متن آن را نقل کرده ( و طبعا انتشار آن به دلیل کسب مجوز انتشار خاطرات ۱۳۶۳ هاشمی از دولت نهم، منع قانونی ندارد) چنین آمده است:

«پس از سخنان اینجانب در روز چهاردهم مرداد ۱۳۶۳ در مجلس شورای اسلامی که ضمن آن سخنان، اشاراتی به مفهوم واقعی ولایت فقیه داشتم و گفتم ولی فقیه، وظیفه ای جز ارشاد، نصیحت و راهنمایی ندارد و در مقامی نیست که برای قوه مقننه تکلیف معلوم کند. علاوه بر آن اضافه کردم که شخص آقای روح الله خمینی تاکنون در امور آقایان بازرگان، قطب زاده و بنی صدر به این عنوان که آقایان را در ۲۰ سال پیش می شناسد و بر ایمان و تقوا و تعهد آنها اطلاع دارد، ما را ناچار از پذیرش این سه نفر در بحرانی ترین روزهای انقلاب اسلامی کرده بود. تأکید کردم که ولی فقیه حق تعیین تکلیف و صدور احکام برای مجلس را ندارد. دو روز پس از این سخنان من در مجلس، شیخکی به نام قرائتی به خانه ام آمد و به روایتی از حاج احمد خمینی که پیام پدرش را به قرائتی ابلاغ کرده بود، به این مفهوم به من ایفاد کرد: “به آقای آذری قمی بگویند که نفوذ و مقام ایشان به گرد پای نفوذ و مقام شریعتمداری در میان علمای اعلام می رسد. بهتر آن است دیگر پا را از گلیم خود درازتر نکنند.” وقتی این شیخک این پیام را ابلاغ کرد او را با شدت و عصبانیت و تربیتی که سزاوارش بود از خانه بیرون کردم و پس از آن به تحقیق پرداختم و دیدم که این پیام صحت دارد. بنا بر این لازم دانستم این پیام را به شخص آقای روح الله خمینی بنویسم و ۳۰ فقره رونوشت آن را برای ۳۰ تن از علمای اعلام و دلسوخته ای که در این پنج سال شاهد از بین رفتن احکام شرع و التقاط این احکام و نفوس با فتواهای نادرست بوده و دلی خونین دارند بفرستم.»

این نامه که خالی از وهن و گستاخی بی سابقه نبود، موجب نشد که آیت الله آذری قمی از کنشگری در فضای سیاسی و حوزوی کنارزده شود. او بیش از یک دهه پس از این نامه تند نیز از چهره های مؤثر جمهوری اسلامی ماند. حتی امام خمینی در اواخر عمرش نامه ای در دلجویی از او نوشت و مقام علمی او را ستوده و گفت: «من همیشه به شما علاقه مند بوده و هستم  و هرگز هم در ذهنم نیست که خدای ناکرده جنابعالی کاری برخلاف اسلام بنمایید. شما از چهره های فاضل و مبارزو دلسوخته انقلاب می باشید. شما با نوشتن مطالب و مقالات خوب در تلاشید تا مردم رابه راه صحیح راهنمایی نمایید.»

از راست: حضرات آیات محفوظی، آذری قمی و مقتدایی

اگر روزی آذری قمی به همراه مرحوم آیت الله ربانی املشی و مرحوم شیخ صادق خلخالی در اعتراض به کتک خوردن شیخ مهدی کروبی و دیگر طلاب طرفدار امام از حامیان آیت الله شریعتمداری در مسجد اعظم قم، تظاهرات خشونت آمیزی را در سال ۴۳ در برابر بیت آیت الله شریعتمداری شکل داد و رهبری کرد (جلد نخست خاطرات آیت الله صادق خلخالی، ص ۴۲۱)، در دهه ۶۰ و ۷۰ نیز مورد حملات مکرر طلاب مخالف خود قرار می گرفت و حتی طلاب حامی دولت موسوی تا جایی پیش رفتند که قصد حمله به دفتر روزنامه رسالت و برداشتن عمامه از سر حضرات آیات آذری قمی و راستی کاشانی کردند که البته با وساطت بزرگان حوزه عملی نشد (جلد اول خاطرات آیت الله منتظری، ص ۶۵۳).

با این حال عملکرد حاشیه برانگیز و جنجالی مرحوم آذری قمی در دوره مسؤولیت وی در دستگاه قضایی و به ویژه دادگاه ویژه روحانیت سبب شد که خود نیز از قربانیان همین رویه ها شود بدون آنکه حامی قدرتمندی در حوزه پیدا کند.

در همین باره:

گفتگویی با مرحوم آیت الله آذری قمی درباره نظام آموزشی حوزه

جنجال در بررسی اعتبارنامه آیت الله آذری در مقام نمایندگی قم در مجلس دوم

انتشارات دارالعلم قم که پایه گذارش مرحوم آذری قمی بود

درباره علی اشرف فتحی

21 تیر 1360 در زنجان زاده شدم. 17 شهریور سال بعد پدرم در کردستان شهید شد. 18 ساله بودم که پس از پایان مقطع پیش دانشگاهی به حوزه علمیه قم آمدم و اکنون در مقطع درس خارج مشغول به تحصیلم. تا خدا چه خواهد ...
این نوشته در تاریخ, حوزه ارسال و , , , , , , , , , , , , , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

9 پاسخ به داستان یک مخالف پرشور

  1. سید مجیب می‌گوید:

    سلام
    جالب بود و استفاده کردم

    [پاسخ]

  2. جواد می‌گوید:

    با این اوضاع و احوال داغونی که توی گودر داشتی فکر نمی کردم به این زودی ها پست سیاسی بذاری. ولی بازم دمت گرم 😆

    [پاسخ]

  3. فهیمه می‌گوید:

    سلام
    خیلی جالب بود.

    [پاسخ]

  4. برج مینو می‌گوید:

    سلام . گفتگوی ایشون رو در مجلس خبرگان رهبری در مورد انتخاب رهبر به یاد می آورم که در آن زمان به اقای خامنه ای شدیدا اصرار میکردند که رهبری را بپذیرد. ولی اقای خامنه ای به ایشان پاسخ دادند که(به این مضمون): امروز که اینگونه اصرار میکنید روزی را میبینم که چگونه مخالف خواهی بود.

    [پاسخ]

  5. محمدحسین شعاعی می‌گوید:

    وری گود بود..هرچند قصه قصه تلخی بود!

    [پاسخ]

  6. غرام خجیر می‌گوید:

    جالب بود ممنون .
    اما شما در متن آورده اید که آیه الله آذری از طرفداران رهبری آیه الله گلپایگانی بودن اما دوست برج مینوی ما ایشان را از طرفداران رهبری آیه الله خامنه ای میدانند. ایهما صادق؟

    [پاسخ]

    علی اشرف فتحی پاسخ در تاريخ شهریور ۲۵ام, ۱۳۸۹ ۵:۲۴ ب.ظ:

    منبع من کاملا مشخص بود. مصاحبه ما با فرزند آیت الله گلپایگانی. درباره حرف های این دوستمان باید بگویم که بعید نیست پس از پاسخ منفی آیت الله گلپایگانی، آقای اذری آن حرف را در حمایت از آقای خامنه ای زده باشند

    [پاسخ]

  7. بازتاب: مبارزه – رسانه دانشجویان خط امام » توهین به امام برای توجیه مذاکره با آمریکا؟

  8. بازتاب: ما و عمـارپنـدارهای امـروز | جــوان انقــلابی | javanenghelabi.ir

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *