تاریخ یعنی علم اکنون

 

دکتر اکبری و دکتر زرگری‌نژاد، اول بهمن ۱۳۸۹

 

سید مرتضی ابطحیپیش‌تر به مناسبت بررسی روش عقلی سنجش در مطالعات رشته تاریخ اسلام به سبک تحقیقی استاد غلام‌حسین زرگری‌نژاد اشاره کرده بودم. اگر چه توفیق حضور مستمر در کلاس درس‌شان را نداشته‌ام اما به واسطه آشنایی با کتاب اصلی ایشان در زمینه تاریخ اسلام یعنی «تاریخ صدر اسلام» کمی با روش فکری ایشان آشنا شده‌ام.

شامگاه نخستین روز بهمن ماه سال گذشته(۱۳۸۹) همراه با علی اشرف فتحی و مهدی زمانی به عیادت ایشان رفتیم که دو ماه و نیم بود به واسطه سکته مغزی در بستر بیماری بودند. خوشبختانه پیشرفت ایشان در مسیر بهبودی بسیار رضایت‌بخش بوده و از همین رو موفق شدیم گفتگوی کوتاهی با ایشان داشته باشیم که البته به دلیل مشقتی که استاد هنگام تکلم داشتند گفتگو را در نهایت اختصار انجام دادیم. این گفتگو با مشارکت استادان معظم آقایان دکتردکتر عطاءالله حسنی(مدیر گروه تاریخ دانشگاه بهشتی) و دکتر محمد­علی اکبری(از استادان تاریخ دانشگاه بهشتی) انجام شد و در شماره چهارم نشریه انجمن علمی دانشجویی تاریخ دانشگاه بهشتی نیز منتشر شده است.

آقای دکتر، حالتان چطور است؟ بچه‌ها دوست دارند از حالتان بدانند.

من خوبم. به تدریج برگشته‌ام. در حال فیزیوتراپی هستم. دستم قادر به حرکت شده و إن‌شاءالله پایم هم برمی‌گردد. مطالعه را هم شروع کرده‌ام. فیلم می‌بینم. با یکی از دانشجویان هم گفتگوهایی را شروع کرده‌ام و آمادگی شرکت در جلسات دفاع پایان‌نامه را هم دارم. الان هم مایلم درباره تاریخ و تفاوت آن با دو مقوله علم‌الاخبار و تاریخ‌پژوهی حرف بزنم. من معتقدم که آنچه که اکنون آموزش داده می‌شود تاریخ‌پژوهی است. در علم‌الاخبار نیز علمای اخبار با حدیث و روایت کار دارند. منتها ما در تعریف تاریخ، ما این سه مقوله را خلط کرده‌ایم و تعریفی ساخته‌ایم که تاریخ علم گذشته است. آنچه که معلوم و مرسوم است این است که تاریخ‌پژوهان در گذشته سیر می‌کنند و علمای اخبار هم از گذشته روایت می‌کنند. ولی مورخ «اکنون» را می‌نویسد. به همین دلیل من تاریخ را علم اکنون می‌دانم که ریشه‌های آن در گذشته دنبال می‌شود.

آقای دکتر، شما در برخی آثار خود روش خاصی را در بررسی تاریخ به کار برده‌اید. مبانی این روش را چگونه استنباط کرده‌اید؟

اجمالا باید بگویم که من عقل را به کار برده‌ام. روایات را بیشتر در پرتو عقل سنجیده‌ام. به روایات تا زمانی اعتماد کرده‌ام که با عقل هماهنگ بوده‌اند. آنها را کنار گذاشته‌ام زمانی که با عقل ناهماهنگ بوده‌اند. این مقدار را می‌توانم الان بگویم.

آیا علم تاریخ قابلیت این را دارد که با عنایت به ریشه­های گذشته، آینده را پیش‌بینی کند؟

مطمئنا! تاریخ از دیدگاه من، علم پیش‌بینی آینده هم هست نه پیش‌گویی آینده. چون تاریخ علم اکنون است، با نگاه به روند کنونی می‌شود آینده را هم پیش‌بینی کرد.

آیا مثل علوم تجربی و ریاضی می‌شود قوانینی از تاریخ درآورد؟

قانون نه، ولی سنت را می‌توانیم.

توصیه شما به دانشجویان چیست که دوست دارند مورخ شوند و نه روزنامه‌نگار تاریخی؟

عقل را در زمینه‌های درست به کار بگیرند و مطالعه کنند.

این نوشته در تاریخ ارسال و , , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

3 پاسخ به تاریخ یعنی علم اکنون

  1. الياس پهلوان می‌گوید:

    سلام
    سال‌هاست استاد را ندیده‌ام. از این دیدار و مختصر سخنش خرسند شدم. قبلا به علی آقا گفته بودم سلامم را به ایشان برسانند.

    [پاسخ]

  2. رضی می‌گوید:

    سلام علی اقا واقا سیدمرتضی .
    تبریک به اقا سید عزیز به مناسبت ملبش شدن .بالاخره از بند فیلتر رها شدیم تونستم از مطالب قشنگتون استفاده کنم انشا الله همیشه موفق باشید و آگاه ورها

    [پاسخ]

    سید مرتضی ابطحی پاسخ در تاريخ اردیبهشت ۲ام, ۱۳۹۰ ۱۰:۲۵ ب.ظ:

    ممنون از محبتت آقا رضی
    شما هم همیشه پیروز باشی

    [پاسخ]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *