مباحثه در پارلمان


دیدار نمایندگان مجلس شورای اسلامی با امام خمینی- خرداد ۱۳۶۰

سید مرتضی ابطحی: دوره اول مجلس قانون‌گذاری پس از انقلاب اسلامی را از جهاتی می‌توان همانند دوره اول مجلس مشروطه دانست. دوره‌ای که همچون مجلس دوره اول مشروطه از یک سو پذیرای طیف‌های متنوّع سیاسی بود و از سوی دیگر به شدت زیر ذره بین مردم انقلابی قرار داشت و همچون همان مجلس، بار سنگین تغییرات اساسی و تبیین خطوط کلی را به دوش کشید.

اما در عین حال این مجلس یک تفاوت اساسی با تمام مجالس دوره‌های پیش و حتی پس از خود داشت و آن هم تعداد روحانیون در این مجلس بود. حضور پررنگ و مؤثری که باعث شد اولین مصوبه‌ این مجلس، تغییر نام «مجلس شورای ملّی» به «مجلس شورای اسلامی» باشد.

یکی از منابع قابل اعتماد و خلاصه درباره اطلاعات نمایندگان و عملکرد مجلس در این دوره کتاب «نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی» است. این کتاب که در بهار ۱۳۶۴ از سوی روابط عمومی مجلس شورای اسلامی منتشر شده، در اصل تکمیل شده «نگاهی به مجلس شورای اسلامی» است که در خرداد ۱۳۶۱ منتشر شده بود و می‌کوشد تا با نگاهی اجمالی، خاطرات این دوره مجلس را ثبت کند. در این اثر گزیده‌ای از عملکرد مجلس همراه با تصاویر دیدنی و اطلاعات نماینده‌ها ارائه شده است.

آمار تحصیلات حوزوی

در آن زمان تعداد قانونی کل نمایندگان ۲۶۴ نفر بوده اما از یک سو به واسطه حادثه هفتم تیر و شهادت تعدادی از این افراد(۳۲ نفر) و از سوی دیگر به واسطه استعفا به واسطه پذیرفتن مسؤولیت‌های اجرایی(۱۷ نفر) یا به دلایل شخصی(۴ نفر)، اخراج(۴ نفر) و پذیرفته نشدن اعتبارنامه(۱۲ نفر) که منجر به جایگزین شدن منتخبین دیگری شد، در مجموع در این دوره ۳۳۹ نماینده به مجلس راه یافتند.

آمار تحصیلات دانشگاهی

از این تعداد، ۲۲۴ نفر واجد تحصیلات حوزوی و ۱۵۶ نفر هم دارای تحصیلات دانشگاهی بوده‌اند که طبعا بخشی از این دو گروه هم‌پوشانی دارند. با وجود این اگر مجلس اول را مجلس روحانیون بنامیم سخنی به گزاف نگفته‌ایم. شاید بیراه و بی‌ربط نبود که در روز افتتاح مجس اول، همگی به قم آمدند و در مدرسه فیضیه که برای اکثریت وکلا فضای مأنوسی داشت جلسه‌ای جنجالی تشکیل دادند. آیت‌الله‌العظمی نوری همدانی که دامادش آیت‌الله سید حسین موسوی تبریزی از نمایندگان این مجلس بود در خاطره‌ای با عنوان «کشیده‌ای برای مهندس بازرگان» درباره آن روز داغ چنین گفته است:

«در روز اول افتتاح مجلس، پیش از ظهر ما با جمعی از رفقا به تهران رفتیم و در افتتاح مجلس شرکت کردیم. بعد از ظهر همان روز قرار شد که آقایان وکلا بیایند به قم و جلسه‌ای هم در اینجا داشته باشیم. ما از تهران برگشتیم و بعد از ظهر به مدرسه فیضیه رفتیم سالن مطالعه کتابخانه، مملو ازجمعیت بود و آقایان خامنه‌ای، رفسنجانی و وکلا همه تشریف داشتند. عده‌ای از غیر وکلا، از علمای تهران هم آمده بودند و عده‌ای از علمای قم هم حضور داشتند. آقای مهندس بازرگان و آقای عزت‌الله سحابی هم آمدند، منتها قدری دیر آمدند. آقای رفسنجانی قدری صحبت کردند و بعد از صحبت ایشان، آقای مهندس بازرگان پا شدند و رفتند پشت تریبون. ابتدا علت تأخیر را این طور بیان کردند که بله، در خدمت یکی از علما بودم. (البته منظورشان یکی از روحانیون مسئله‌دار بود)، سپس صحبت را طوری زمینه‌چینی کردند که خوب است علما فقط نظارت داشته باشند و در اداره مملکت دخالت نکنند. تعبیر ایشان این بود که قداست خود و مقام و موقعیت علمی خودشان را حفظ کنند. اسمی هم از آیت‌الله‌العظمی سید محمد تقی خوانساری “رحمهالله علیه ” بردند و گفتند که ایشان هم در سیاست دخالت می‌کرد، ولی نه به‌طوری که خودش مدیریت را به عهده بگیرد، بلکه راهنمائی می‌کرد. در ضمن حرف، می‌خواست از پیشامدها انتقاد کند و این را هم باز به حساب سوءمدیریت علما بگذارد. لذا گفت که یک خانمی چند روز قبل در میدان تجریش، در میان جمعیت سخنرانی کرد و گفت: “ای مردم! من پیش از انقلاب نماز می‌خواندم، قرآن می‌خواندم، روزه می‌گرفتم، ولی حالا، بعد از انقلاب، نماز نمی‌خوانم، قرآن نمی‌خوانم و روزه هم نمی‌گیرم و بعد یک‌مرتبه چادرش را برداشت و انداخت کنار و گفت این هم حجابش! ” البته ایشان را بلاجواب نگذاشتند. یک نفر از وکلا گفت: “جناب مهندس بازرگان! این هم از برکت دولت موقت شما بود. ” بعد ایشان جوکی را تعریف کرد و گفت: “در اطراف اصفهان جائی هست که از نظر فرهنگی و اقتصادی در مضیقه هستند. اینها وقتی که در زمستان ضرورت پیدا می‌کند که غسل کنند، چوبی دارند که روی آن علامت می‌گذارند. وقتی بهار آمد و هوا خوب و آب زیاد شد، می‌روند آن چوب را به همان مقداری که علامت گذارده شده است، زیر آب می‏کنند و درمی‌آورند. ” بعد خودش خندید! یکی از وکلا گفت: “اگر این راست باشد، جای خنده نیست، بلکه جای گریه است. چرا باید وضع مملکت ما به اینجا رسیده باشد؟ ما باید سعی کنیم که این وضعیت را درست کنیم. ” به هر حال، مهندس بازرگان همین طور صحبت می‌کرد که علما خوب است در سیاست و مدیریت مملکت دخالت نکنند، چون تجربه‌شان کم است. آنها باید فقط نظارت داشته باشند. ما که تجربه‌مان زیاد است، بهتر است مدیریت مملکت را به عهده داشته باشیم و … که ناگهان آقای سید حسین موسوی تبریزی، داماد ما، که یکی از وکلای دوره اول مجلس شورای اسلامی از تبریز بود و در آخر جمعیت نشسته بود، از جایش بلند شد. آستین‌هایش را کم‌کم بالا زد و قدم به قدم جلو آمد و گفت: “گوش کردن به این حرفها خلاف شرع است. ” و آمد و دستش را با سرعت و شدت بلند کرد و خواست کشیده بسیار محکمی به صورت آقای مهندس بازرگان بزند که بعضی از کسانی که در اطراف آقای بازرگان بودند بلند شدند و نگذاشتند. خلاصه مجلس به هم خورد. فردای آن روز رفتم جماران خدمت حضرت امام. خلوت بود و کسی هم نبود و تا رسیدم گفتند: “امام فراغت دارند بفرمائید. ” من رفتم و مطالبی که در نظر داشتم به عرض رساندم. بعد از آن به امام عرض کردم: “جریان دیروز مدرسه فیضیه، خدمتتان عرض شد؟ ” فرمودند: “نه ” شروع کردم به بیان کردن. وقتی که حرف‌های مهندس بازرگان را گفتم، امام خیلی گرفته شدند. معلوم بود ناراحت شده‌اند. بعد تا گفتم که آخر مجلس یکی از طلبه‌های قم (اول اسم نبردم) نشسته بود و ایشان از جای خود برخاست و آستین‌هایش را بالا زد و قدم به قدم به طرف مهندس بازرگان جلو آمد و گفت گوش کردن به این حرفها خلاف شرع و از گناهان کبیره است و وقتی به نزدیک بازرگان رسید، دستش را برد بالا که کشیده‌ای به صورت مهندس بازرگان بزند که آقایان پا شدند و گرفتند و نگذاشتند؛ امام خیلی خوشحال شدند و فرمودند: “آن آقا کی بود؟ ” بعد سؤال کردند: “بقیه نشسته بودند؟ ” بنده عرض کردم: “آن آقا، سید حسین موسوی تبریزی بود. ” امام خیلی خوشحال شدند و فرمودند: “احسنت! ” امام روحاً از اینکه کسی در جای خودش اقدام کند و شجاعت به خرج بدهد و حرف بزند و کار بکند، خیلی خوششان می‌آمد.»

مجتهدان نخستین پارلمان اسلامی

اگر چه در گراف‌های آماری کتاب مذکور، تعداد مجتهدین ۴۱ نفر آورده شده اما در لیست اسامی و مشخصات نمایندگان، اسامی به این تعداد نمی‌رسد. این اسامی از این قرار است:

  1. ابوترابی فرد، سید عباس – قزوین/زنجان
  2. اصفهانی، رضا – ورامین/تهران
  3. ارومیان، علی – مراغه/آذربایجان
  4. امید نجف آبادی، فتح الله – اصفهان/اصفهان
  5. انصاری‌راد، حسین – نیشابور/خراسان
  6. انواری، محمدباقر – رزن/همدان
  7. باغانی، علی‌اصغر – سبزوار/خراسان
  8. بهشتی، احمد – فسا/فارس
  9. پورغفاری (موسوی تبریزی)، سیدمحسن – تبریز/آذربایجان شرقی (اجتهاد در سطوح عالی در فلسفه)
  10. حسینی، سیدعلی – سنندج/کردستان
  11. حسینی خامنه‌ای، سید محمد – مشهد/خراسان
  12. حسینی، سید محمدامین – سنندج/ کردستان (افتا و تدریس)
  13. رحمانی، حسین‌علی – بیجار/کردستان
  14. سوری، عبدالله – سقز و بانه/کردستان
  15. شاروانی، محمد – بوکان/کردستان (افتا و تدریس)
  16. صادقی گیوی(خلخالی)، محمدصادق – قم/مرکزی
  17. علم الهدی، بهاءالدین – اردبیل/آذربایجان شرقی
  18. فاضل هرندی، محی‌الدین – اقلید/فارس
  19. گلزاده غفوری، علی
  20. اسحاق مدنی، محمد – سراوان/ سیستان و بلوچستان (مولوی)
  21. لاهوتی اشکوری، حسن
  22. معزی، اسماعیل – شاهرود/سمنان
  23. موسوی ننه‌کران، سیدفخرالدین – اردبیل/آذربایجان شرقی
  24. مهدی‌زاده محلاتی، فضل الله – محلات/مرکزی
  25. نجفی، قدرت الله – قمشه/اصفهان
  26. واعظی، فرج الله – ابهر/زنجان
  27. هاشمی رفسنجانی، اکبر – تهران/ تهران
  28. یزدی، محمد – قم/مرکزی

در بین دیگر اسامی چهره‌هایی که تحصیلات حوزوی دارند شاخص‌هایی هم به چشم می‌خورند که اگرچه در اعتبارنامه آنها مدرک اجتهاد ذکر نشده، ولی از چهره‌های خبرساز سیاست کشور محسوب می‌شوند و بسیاری از آنها تاکنون از صحنه کنار نمانده‌اند. افرادی همچون:

  1. ابراهیم حبیبی، حسن
  2. سید کاظم اکرمی
  3. انصاری، مجید
  4. بشارتی جهرمی، علی‌محمد
  5. بیات، اسدالله
  6. جوادی شجونی، جعفر
  7. حجتی کرمانی، محمد جواد
  8. حسینی خامنه‌ای، سید هادی
  9. دری نجف‌آبادی، قربان‌علی
  10. دعایی، سید محمود
  11. روحانی، حسن
  12. رهامی، محسن
  13. سامی، کاظم
  14. سیدریحانی(موسوی تبریزی)، سید ابوالفضل
  15. شریعتی دهاقان، محمد
  16. صدر حاج سید جوادی، احمد
  17. صدوقی، محمدعلی
  18. علایی طالقانی، اعظم
  19. غفاری، هادی
  20. فاضل هرندی، محی‌الدین
  21. فهیم کرمانی، مرتضی
  22. کروبی، مهدی
  23. کیان‌ارثی، اسدالله
  24. مجتهد شبستری، محمد
  25. مجتهد شبستری، محسن
  26. منتظری، محمد
  27. موحدی کرمانی، محمد علی
  28. موحدی ساوجی، علی
  29. موسوی خویینی‌ها، سید محمد
  30. یوسفی جیردهی اشکوری، میرزا حسن

 

همچنین علاوه بر این تعداد، روحانیونی هم از مجلس به قوا و نهادهای دیگر رفتند:

  1. حسینی خامنه‌ای، آیت‌الله سید علی (رییس جمهور)
  2. باهنر، محمدجواد (نخست وزیر)
  3. معادیخواه، عبدالمجید (وزیر ارشاد)
  4. خاتمی، سید محمد (وزیر ارشاد)
  5. موسوی تبریزی، سید حسین (دادستان کل انقلاب)
  6. ناطق نوری، علی اکبر (وزیر کشور)
  7. امامی کاشانی، محمد (رییس دیوان عالی عدالت اداری)
  8. حسنی، غلامرضا (امام جمعه ارومیه)

در کنار آمار و اسامی اولین روحانیون مجلس نشین پس از انقلاب، خروجی این مجلس نیز قابل بررسی است. قوانینی که از نگاه امام خمینی تصویب آنها باعث هجوم انتقادات طیفی خاص به مجلس شد:«از وقتی دیدند مجلس شورا اکثریت آنها اشخاص متعهد و بسیاری از آنها از علما هستند مورد هدف واقع شد.» ۱۱/۴/ ۶۰

بنابر گزارش هاشمی رفسنجانی در همین کتاب، قانونی خلاف نظر امام در این مجلس تصویب نشد(ص۶) اما در عین حال بحث‌ها و مخالفت‌های فراوانی را از سوی نیروهای لیبرال، حزب توده، فرقه مجاهدین خلق و خصوصا حامیان بنی‌صدر برانگیخت. از جمله بحث برانگیزترین این قوانین می‌توان به این نمونه‌ها اشاره نمود:

  1. اداره صدا و سیما
  2. ادغام بسیج در سپاه پاسداران (۲۸ دی ۵۹ – به دنبال تلاش بنی‌صدر مبنی بر استقلال سازمان بسیج و نفوذ در آن)
  3. طرح عدم کفایت سیاسی بنی‌صدر
  4. لایحه اساسنامه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
  5. تأسیس وزارت اطلاعات
  6. قوانین مجازات اسلامی، لایحه قصاص و دیات
  7. تشکیل شوراها
  8. دیوان محاسبات کشور
  9. قانون عملیات بانکی بدون ربا

این نکته هم گفتنی است که حداقل ۱۲۵ نماینده معمم در این مجلس حضور داشتند. همچنین علاوه بر مرحوم رضا اصفهانی که تنها مجتهد غیرمعمم مجلس اول بوده، در میان درس‌خوانده‌های حوزه که غیر مجتهد بودند اسامی افراد غیرمعممی همچون دکتر حاج سید جوادی، دکتر حبیبی و مرحوم دکتر سامی ذکر شده است.

درباره روحانیون شاخص مجالس مشروطه هم بد نیست این نوشته قبلی مرا بخوانید.

 

این نوشته در تاریخ, حوزه ارسال و , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

5 پاسخ به مباحثه در پارلمان

  1. مالک می‌گوید:

    ” گفت: “گوش کردن به این حرفها خلاف شرع است. ” و آمد و دستش را با سرعت و شدت بلند کرد و خواست کشیده بسیار محکمی به صورت آقای مهندس بازرگان بزند ”
    ” تحمل مخالف ” شعاری که نه اصول گرا به آن پایبند بوده نه اصلاح طلب نه توده ای نه ….
    البته شما خوبید 😉

    [پاسخ]

    سید مجیب پاسخ در تاريخ مرداد ۱۲ام, ۱۳۹۰ ۱۲:۲۴ ق.ظ:

    در ضمن اینکه هم حکم صادر کردن و هم اجراش می خواسته بکنه؟؟؟؟
    این دردیست که باعث شده به اینجا برسه

    [پاسخ]

  2. شرف الدین می‌گوید:

    شما مطمئنی آقای هاشمی اون موقع مجتهد بوده؟ و آقای بیات نبوده؟

    [پاسخ]

    علی اشرف فتحی پاسخ در تاريخ مرداد ۱۱ام, ۱۳۹۰ ۳:۵۶ ب.ظ:

    عینا همون چیزی در پست اومده که در اون کتاب بوده. مسؤولیتش با روابط عمومی مجلس دوم هست طبعا

    [پاسخ]

  3. محمدرضا می‌گوید:

    ‫مهندس بازرگان ‫طلب باران کرد و سیل آمد!

    [پاسخ]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *