سرهنگ مورخ

 

علی اشرف فتحی: سال ۷۲ بود که به کمک متصدی کتاب‌فروشی شهید چمران زنجان در پاساژ تهران این شهر، با مورخی به نام سرهنگ غلامرضا نجاتی آشنا شدم. با این کتاب‌فروشی هم سال ۷۱ وقتی که کلاس پنجم ابتدایی را می‌خواندم از طریق معلم دبستان شاهد که از علاقه من به تاریخ باخبر بود آشنا شده بودم. آن سال‌ها کتاب‌فروشی‌های چمران و فرهنگ زنجان بهترین پاتوق برای علاقه‌مندان به کتاب‌خوانی بود. اولی را سال ۷۴ پس از اغتشاش در نخستین سالگرد مرحوم مهندس بازرگان در مسجد رسول‌الله (ص) زنجان تعطیل کردند، چرا که متصدیان آن از متولیان برگزاری مراسم‌های مهندس بازرگان بودند. اما کتاب‌فروشی فرهنگ در کوچه مسجد رسول‌الله (ص) هنوز گویا پابرجاست و هر وقت به زنجان می‌روم سری به آنجا می‌زنم. هنوز هم تعجب متصدی کتاب‌فروشی فرهنگ در خاطرم هست که وقتی سال ۷۱ برای خریدن کتاب تاریخ مشروطه کسروی با مرحوم پدربزرگم به سراغش رفته بودم، از شدت خوشحالی، کتاب «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» را هم به عنوان اشانتیون به من داد!

متصدی کتاب‌فروشی شهید چمران هم که از مراجعات و خریدهای مکرر من باخبر بود، کتاب‌های سرهنگ نجاتی را به معرفی کرد و از جمله دو کتاب دوست‌داشتنی «تاریخ سیاسی ۲۵ ساله ایران» و «جنبش ملی شدن صنعت نفت و کودتای ۲۸ مرداد» را به من پیشنهاد نمود. کتاب اولی مرا مجذوب خود کرد و البته از شدت تعصب نویسنده به مرحوم دکتر مصدق در کتاب دومی چندان خرسند نشدم. به تدریج چند کتاب دیگر سرهنگ نجاتی از جمله «ماجرای کودتای سرلشگر قرنی» را هم خواندم و تصمیم گرفتم برخی سؤالات خود را در نامه‌ای نوشته و به نشانی همان صندوق پستی که سرهنگ نجاتی در مقدمه کتابش گذاشته بود بفرستم. فکر می‌کنم دو سه ماه بعد یعنی تابستان ۷۳ بود که مادرم خبر داد که نامه‌ای از تهران برایم پست شده است. برای خانواده ما که ارتباط خاصی با کسی نداشتیم و اساسا در تهران هیچ آشنایی نداشتیم که برای ما نامه بفرستد، این قضیه جالب بود! نامه را که باز کردم دیدم مرحوم سرهنگ نجاتی با تواضع تمام به سؤالات من که در آن روزها ۱۳ ساله بودم جواب داده و مرا تشویق به مطالعه بیشتر کرده و حتی از من خواسته که اگر مقدور شد برای دیدنش به تهران بروم.

طبیعی بود که من فرصت غنیمت را بشمرم و نامه‌نگاری را ادامه دهم. سه نامه بین من و ایشان رد و بدل شد و اگرچه با برخی پاسخ‌های ایشان که ناشی از شدت علاقه ایشان به مرحوم مصدق بود چندان قانع نمی‌شدم اما خاطرات لذت‌بخش و بی‌نظیری را با فروتنی و تعهد این پیرمرد تجربه می‌کردم. متأسفانه در جریان تعمیر خانه و اثاث‌کشی به قم، آن نامه‌ها را گم کردم و تاکنون هم تلاش من برای یافتن آنها بی‌نتیجه بوده است. اما این آشنایی سبب شد که مقالات او را هم کم و بیش در مطبوعات آن سال‌ها بخوانم. تا آنکه پاییز سال ۷۶ در مجله کیان خبر درگذشت این نویسنده مهم را دیدم و افسوس خوردم که چرا توفیق دیدارش را نیافتم …

سرهنگ نجاتی که از ارتشی‌های تحصیل‌کرده دوره پهلوی بود در دادگاه نظامی سران نهضت آزادی در سال ۴۲ با شجاعت تمام، وکالت تسخیری مرحوم آیت‌الله طالقانی، دکتر شیبانی و ابوالفضل حکیمی را بر عهده گرفت و همین امر در کنار سوابق حمایت وی از دکتر مصدق منجر به بازنشستگی اجباری و در واقع اخراج او از ارتش شد. وی پس از بیرون رانده شدن از ارتش به پژوهش درباره جنبش‌های مردمی معاصر مشغول شد و این کار را تا پایان عمر ۷۹ ساله خود ادامه داد و به عنوان یکی از مهم‌ترین مورخین جریان ملی مذهبی و نهضت آزادی شناخته شد. این تعلق خاطر سبب می‌شد که گاهی از سر تعصب با کسانی مثل مرحوم آیت‌الله کاشانی برخورد کند و درصدد بزرگ‌نمایی نقش مرحوم مصدق و تخفیف نقش مرحوم کاشانی برآید. با این حال نوشته‌ها و آثار او حقیقتا ارزنده و خواندنی بود. به ویژه باید دوباره از کتاب ارزنده «تاریخ سیاسی ۲۵ ساله ایران» نام ببرم که گویای زحمات ارزنده او برای ترسیم تصویری واقع‌بینانه، منصفانه و علمی از ۲۵ سال پایانی دوره پهلوی است.

آذر امسال مصادف با چهاردهمین سال درگذشت اوست. روحش شاد و یادش گرامی.

 

در همین باره:

نوشته کاوه بیات درباره مرحوم سرهنگ نجاتی

فهرستی از آثار سرهنگ نجاتی

 

 

درباره علی اشرف فتحی

21 تیر 1360 در زنجان زاده شدم. 17 شهریور سال بعد پدرم در کردستان شهید شد. 18 ساله بودم که پس از پایان مقطع پیش دانشگاهی به حوزه علمیه قم آمدم و اکنون در مقطع درس خارج مشغول به تحصیلم. تا خدا چه خواهد ...
این نوشته در تاریخ ارسال و , , , , , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

2 پاسخ به سرهنگ مورخ

  1. بازتاب: «استحمار» به سبک ایرانی « تورجان

  2. بازتاب: درباره وقایع زمستان سال ۵۶ قم و تبریز که از عوامل اصلی اوج‌گیری اعتراضات و پیروزی انقلاب سال ۵۷ شد، | Aleborzma's Blog

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *