آیا انقلاب‌ها فرزندان خود را می‌خورند؟!

سید مرتضی ابطحی: این گفته منسوب به فرانتس فانون (۱۹۲۵-۱۹۶۱) را در گفته‌ها و نوشته‌های چند دهه اخیر کم و بیش شنیده‌ایم که می‌گوید: «انقلاب فرزندان خود را می‌خورد.» شاید جالب‌ترین بیان از این گفته منسوب به فانون را مرحوم شیخ صادق خلخالی در مقدمه جلد دوم خاطرات خود آورده و گفته که: «به قول فرانتس فانون، انقلاب فرزندان صادق خود را می‌خورد، چه برسد به من که نامم صادق است»!

جالب است بدانید که این قاعده یا شبه‌قاعده  به نوعی در ذهن متفکران اسلامی قرون میانه نیز مطرح بوده و خیلی پیش‌تر بدان اشاره کرده‌اند. از جمله در کتاب «الفخری فی الاداب السطانیه و الدول الاسلامیه» که از تواریخ عمومی معتبر به شمار می‌رود. این کتاب که ترجمه فارسی آن در سال ۱۳۵۰ منتشر و چاپ آن تا کنون بارها تکرار گشته، توسط محمد ابن علی ابن طباطبا معروف به «ابن طقطقی» از مورخان شیعه قرن هشتم هجری تنظیم شده است. ابن طقطقی که ربع اول کتاب خود را به مسائل اخلاقی سیاست اختصاص داده، در بخش دوم (تاریخ دولت‌های اسلامی پس از پیامبر(ص) تا پایان دولت عباسی) گهگاه به نکات اخلاقی یا تحلیل‌های سیاسی و تاریخی اشاره می‌کند.

وی ضمن روایت تاریخ دولت عباسی، به سرگذشت ابومسلم خراسانی که بعضی اصالتا او را اصفهانی می‌دانند، اشاره می‌کند. عباسیان که قدرت خود را مدیون زحمات ابومسلم  بودند و روزگاری او را از خودشان می‌دانستند، پس از قوام گرفتن دولت‌شان، او را رقیب خود دانسته و سرانجام منصور عباسی وی را به طرز فجیعی به قتل رساند.

نگارنده پس از نقل این داستان نکته جالب توجهی را مورد اشاره قرار می‌دهد و می‌گوید: «این به تجربه رسیده است که هر کس دولتی را پی‌ریزی کند، و آن را به وجود آورد غالبا از آن بهره‌ای نخواهد برد. پیغمبر(ص) فرموده است: “و لاتتنموا الدّول فتحرموها” یعنی: آرزوی دولت مکنید که از آن محروم و بی‌بهره خواهید ماند. شاید این بدان جهت است که در مخترع و موجِد دولت یک نوع گستاخی و جرأتی وجود دارد که تحمّل آن برای ملوک و پادشاهان غیر ممکن است و هر چه آن جرأت و گستاخی زیاد شود امتناع و کراهت ایشان زیادتر می‌شود، تا آنکه سرانجام وی را نابود می‌کنند.»(تاریخ فخری / ص ۲۳۳)

اما همین پارادوکس پیچیده و جذاب است که علیرغم تمام خطراتش مردان طالب قدرت را به راحتی به درون خود می‎کشد: قدرت بیشتر مستلزم توانایی نقد بیشتر قدرت موجود است؛ و نتیجه توانایی نقد بیشتر حذف سریع‌تر از ساختار نقدناپذیر قدرت بعدی خواهد بود.

این نوشته در اندیشه, تاریخ ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

1 پاسخ به آیا انقلاب‌ها فرزندان خود را می‌خورند؟!

  1. کیوان می‌گوید:

    نخیر
    انقلاب تنها فرزندان صادق خود را می خورد

    وای به حالشان اگر اسمشان صادق باشد

    [پاسخ]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *