در باب همسان‌سازی لنین و پیشه‌وری و محمود خان با خدا و پیغمبر و امامان!

علی‌اشرف فتحی: سال ۱۳۲۵ پس از آنکه با تدابیر احمد قوام، شوروی تصمیم به بیرون بردن نیروهای خود از خاک آذربایجان ایران گرفت، عمر حکومت خودخوانده آذربایجان به رهبری پیشه‌وری نیز به سرآمد و عوامل کمونیست این گروه مجبور به تخلیه مناطق آذری‌نشین ایران از جمله زنجان شدند.

طالقانی جوان در کنار محمود ذوالفقاری، در عمارت ذوالفقاری‌های زنجان که اکنون به موزه مردان نمکی تبدیل شده است

در آن ایام سید محمود طالقانی که طلبه سی و چند ساله اهل مطبوعات بود، به نمایندگی از اعضای هیأت تحریریه مجله آیین اسلام به زنجان رفت تا گزارشی از وضعیت این شهر پس از خروج نیروهای وابسته به شوروی بنگارد. گزارش طالقانی در قالب شماره ۳۸ از سال سوم این نشریه (شماره مسلسل ۱۴۱) در روز جمعه ۴ آذر ۱۳۲۵ش (۱۱ محرم ۱۳۶۵ق) منتشر شد. متن کامل این گزارش را که جناب محمد بسته‌نگار داماد مرحوم طالقانی از صفحه ۳۷۴ کتاب «مناره‌ای در کویر» آورده است، می‌توانید در سایت «کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران» نیز بخوانید.

طالقانی در این گزارش، جملات یکی از خردسالان زنجانی را آورده که تحت تأثیر فضای اجتماعی و سیاسی شهر پس از بازگشت پیروزمندانه محمود ذوالفقاری (عضو خاندان ذوالفقاری‌های زنجان و فئودال اصلی شهر در آن زمان) به یکی از همراهان طالقانی گفته بود: «زنجان را پس از خدا و دوازده امام، ذوالفقاری نجات داد.»

در جای دیگری از قول یکی از روحانیون زنجانی که حامی دموکرات‌های طیف پیشه‌وری و مخالف ذوالفقاری‌ها بوده، آورده است که گفته بود: «لنین مانند پیغمبر است و سید جعفر پیشه‌وری مثل امام حسین (ع) برای نجات جامعه قیام کرده.»

سخنرانی محمود ذوالفقاری در عمارت خود در زنجان، پس از شکست و اخراج عوامل شوروی، آذر ۱۳۲۵، عکس از اینجا

اینها نمونه‌های محلی و دم دستی از گرایش توده‌ها به اعطای مشروعیت دینی به اشخاص و مفاهیم سیاسی و اجتماعی است که گاه، روحانیون نیز توده‌ها را در این زمینه همراهی و چه بسا هدایت کرده‌اند. برای درک این پدیده، خواندن کتاب «دولت و حکومت در اسلام» نوشته خانم لمبتون شاید مفید باشد. وی با همه کاستی‌هایی که در درک مسایل درونی جهان اسلام داشته، توانسته تا حدود زیادی به ارائه تصویری روشن از فرایند تأثیرپذیری متقابل فقهای اهل سنت و خلفا در راستای مشروعیت‌بخشی به همه اعمال و اقوال حاکمان سیاسی جهان اسلام بپردازد.

چند سال پیش یکی از طلاب اصولگرا در وبلاگ خود به ارائه عقیده مشابهی درباره وضعیت کنونی کشورمان پرداخت که نوشته او با عنوان «عصمت استراتژیک» در برخی سایت‌های اصولگرا هنوز خواندنی است. موارد مشابه دیگری را نیز شاید بسیاری از ما در این سال‌ها شنیده و خوانده باشیم.

شاید آنها که چنین قیاس‌ها و تشبیه‌هایی را بیان کرده‌اند، قصدشان تقویت باورهای دینی مردم و تثبیت دین‌محوری در جامعه بوده است، ولی امروز که ما سخنان و رفتار آنان را پس از ماه‌ها، سال‌ها و قرن‌ها می‌خوانیم، چه بسا به بساطت نگاه و تحلیل آنها لبخندی بزنیم و بگذریم و حتی متوجه نشویم که چنین چالش‌هایی تا چه حد در زمانه خود، بنیان فکر دینی بسیاری از مردم را دچار تردید و اضطراب کرده است؛ دینی که فقها و روحانیونِ آن بیش از هر کس دیگری مأمور به احتیاط در آن و مراقبت از آن شده‌اند.

درباره علی اشرف فتحی

21 تیر 1360 در زنجان زاده شدم. 17 شهریور سال بعد پدرم در کردستان شهید شد. 18 ساله بودم که پس از پایان مقطع پیش دانشگاهی به حوزه علمیه قم آمدم و اکنون در مقطع درس خارج مشغول به تحصیلم. تا خدا چه خواهد ...
این نوشته در تاریخ ارسال و , , , , , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

6 پاسخ به در باب همسان‌سازی لنین و پیشه‌وری و محمود خان با خدا و پیغمبر و امامان!

  1. هادی می‌گوید:

    سلام
    به نظر شما فقط بنیان فکر دینی مردم عادی را دچار تردید کرده یا شاید بعدها روی سیر فکری بزرگان دینی هم تاثیر گذاشته باشد؟

    [پاسخ]

    علی اشرف فتحی پاسخ در تاريخ شهریور ۲۱ام, ۱۳۹۱ ۴:۵۶ ب.ظ:

    طبعا روی سیر فکری متفکرین هم تأثیراتی گذاشته و می‌ذاره. توی متن اشاره کردم بهش تا حدودی

    [پاسخ]

  2. بهار می‌گوید:

    مطلب خیلی جالب بود و امروزه خیلی بین افراد دارای تفکرات خاص همه گیر شده عجیب هم داره روز به روز بین افراد البته عام رخنه می کنه . همین افکار نخ نما و قیاس های مع الفارق می تونه خودش بستر ساز نابودی یه قومی بشه . به نظر من یکی از دلایل اصلی عقب افتادگی این ملت ابراهیم و موعودی ( از نطر بعضی ها ) همین افکاره.به قول دکتر حسابی :
    جهان سوم جایی است که هر کس بخواهد مملکتش را آباد سازد خانه اش خراب می شود و هر کس بخواهد خانه اش آباد باشد باید در تخرب مملکتش بکوشد.
    چرا شما یا هر کسی که اهل فن تو این زمینه هاست یه جوابیه با ارائه منبع و مدرک در مورد این نوع نظریه ها نمی دین غیر از اونی که تو وبلاگ به اختصار بیان کردید ؟

    [پاسخ]

  3. مهدی می‌گوید:

    آقا ما از ارادتمندان شمائیم…همیشه و هرجا پر امید و شاد باشی

    [پاسخ]

    علی اشرف فتحی پاسخ در تاريخ شهریور ۳۱ام, ۱۳۹۱ ۱۲:۰۲ ب.ظ:

    سلام. لطف داری مهدی جان. وبلاگ نو مبارک

    [پاسخ]

  4. علی خیرآبادی می‌گوید:

    اون «تدابیر احمد قوام» روایت ایرانی و نادرست ماجرا است. در واقع در پی تهدید ترومن به استفاده از بمب هسته ای بر مسکو، حکومت شوراها نیروهایش را پس کشید و جنگ سرد از آذربایجان آغاز شد.

    [پاسخ]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *