روحانی پایتخت؛ نماد دو قرن تلاش برای روحانی کردن پایتخت

 

 

علی‌ اشرف فتحی: پس از سید احمد خمینی و مادرش، آیت‌الله آقا مجتبی تهرانی (شهید کلهری) سومین کسی بود که آیت‌الله خامنه‌ای در دوران ۲۳ ساله رهبری خود بر پیکر وی نماز میت خواند. این فقیه ۷۵ ساله جزو معدود فقهای ایرانی است که می‌توان عنوان «فقیه پایتخت» بر وی نهاد، چرا که نیاکان وی از اوایل دوره قاجار در شمار روحانیون و فقهای اثرگذار و محبوب پایتخت بوده‌اند. از همین رو اقامه نماز بر پیکر وی از سوی رهبری چندان غیرطبیعی به نظر نمی‌رسد.

قاضی سعید استرآبادی (قاضی‌القضات دوره آغا محمدخان قاجار)، میرزا مسیح مجتهد تهرانی (فقیه نامدار دوره فتحعلی‌شاه) و برادرش میرزا موسی تهرانی (بانی مسجد میرزا موسی در بازار تهران)، شیخ غلامحسین پیش‌نماز (روحانی منتقد شیخ فضل‌الله نوری که به دست عوامل محمدعلی شاه کشته شد) و میرزا عبدالعلی تهرانی از مهم‌ترین روحانیون و فقهای این خاندان بوده‌اند که در دو قرن گذشته، نقش‌های مهم و محسوسی در تحولات سیاسی پایتخت ایفا کرده‌اند.

مرحوم آیت‌الله آقا مجتبی تهرانی و برادر ارشدش آیت‌الله آقا مرتضی تهرانی در چند دهه اخیر به عنوان روحانیون محبوبی شناخته می‌شدند که به دور از غوغاهای سیاسی، به برپایی کلاس‌های پرطرفدار اخلاقی در شمال و مرکز پایتخت پرداخته و هزاران جوان را به پای مواعظ و نصایح دینی می‌نشانده‌اند. در چند سال اخیر نیز برادر کوچک به انتشار رساله عملیه خود اقدام کرد و رسماً به عنوان یکی از مراجع تقلید شیعه و جزو معدود مراجع تقلید مقیم تهران مطرح شد. انتشار رساله توضیح‌المسائل مرحوم آقا مجتبی تهرانی بر پایه جایگاه فقهی وی بود که در سایه شرکت در جلسات درس مرحوم آیت‌الله‌العظمی بروجردی، مرحوم آیت‌الله‌العظمی گلپایگانی و امام خمینی در قم و نجف کسب کرده بود.

مرحوم تهرانی که در سنین جوانی، جزو تدوین‌کنندگان رساله عملیه استادش امام خمینی و نیز کتاب مکاسب محرمه ایشان بود، در جلسات درس خارج فقه و اصول خود که تا دو ماه پیش از درگذشت وی برپا می‌شد، عنایت ویژه‌ای به آرای امام خمینی داشت و در شمار مراجع تقلید معدودی بود که کتاب تحریرالوسیله امام خمینی را مبنای درس خارج فقه خود قرار داده‌اند. در جلسات درس خارج اصول نیز به بهره‌گیری از نظرات اصولی امام خمینی و بررسی آنها التفات ویژه‌ای داشت.

با این حال همگان از مرحوم آقا مجتبی تهرانی به عنوان مهم‌ترین استاد اخلاق پایتخت یاد می‌کنند و توده‌های مختلف قشر مذهبی تهران در چند دهه اخیر علاقه‌مند به شرکت در جلسات اخلاقی وی و برادر ارشدش بوده‌اند. البته حوزه تهران در دهه‌های اخیر به دلیل ابراز نیاز مذهبی‌های شهر به مواعظ اخلاقی و تذکرات مذهبی، شاهد گسترش جلسات اخلاقی روحانیونی همچون مرحوم آیت‌الله میرزا عبدالکریم حق‌شناس، مرحوم شیخ احمد مجتهدی تهرانی، مرحوم آقا مجتبی تهرانی، آقا مرتضی تهرانی، شیخ محمود امجد کرمانشاهی و شیخ عزیزالله خوشوقت بوده و حتی دامنه فعالیت اخلاقی روحانیون تهرانی به قم نیز کشیده شده و مشهورترین استاد اخلاق کنونی حوزه علمیه قم، یکی از علمای تهرانی مقیم قم یعنی آیت‌الله سید محسن خرازی است.

تمرکز برادران تهرانی (آقا مرتضی و آقا مجتبی) بر جلسات اخلاقی و دوری‌گزینی محسوس از جدال‌های سیاسی شدید دهه‌های اخیر که حوزه‌‌ قم را به شدت درگیر خود کرده است، سبب شده که شایعاتی درباره مواضع سیاسی این دو برادر و خصوصا آقا مجتبی تهرانی در سالیان اخیر مطرح شود. اما به نظر می‌رسد که این دو برادر با وجود همه انتقاداتی که گاه درباره مسائل سیاسی و فرهنگی کشور مطرح کرده‌اند، بر رویه عملی مسالمت‌آمیز، دوستانه و دلسوزانه خود در قبال نظام سیاسی کشور در عین اجتناب از سیاست‌ورزی فعالانه استوار بوده‌اند. حضور آقامجتبی تهرانی در مراسم رونمایی از ضریح جدید امام رضا (علیه‌السلام) در زمستان ۱۳۷۹ در کنار رهبری، دیدار خصوصی با رهبری در پاییز سال ۱۳۸۸ در منزل مرحوم تهرانی، پخش مستقیم جلسات اخلاقی ایشان در لیالی قدر از تلویزیون، اقامه نماز بر پیکر وی از سوی رهبری، حضور برادرش آقا مرتضی تهرانی در مجلس ترحیم منعقد شده در بیت رهبری و سخنانی که وی در تأیید اجتهاد آیت‌الله خامنه‌ای در جلسات اخلاقی خود گفته است، همگی نشان‌دهنده ارتباط دوستانه و البته غیرسیاسی این دو برادر با رهبری کنونی است.

به نظر می‌رسد که تجربه تلخ فعالیت سیاسی دو تن از نیاکان این خاندان (میرزا مسیح مجتهد و شیخ غلامحسین) در دوره قاجار که یکی تبعید و دیگری شهید شد، در دوری‌گزینی علمای این خاندان از فعالیت‌های سیاسی جدی بی‌تأثیر نبوده باشد. این مشابه سرنوشتی است که برخی علمای ایرانی نجف پس از ناکامی‌های انقلاب مشروطه و انقلاب ۱۹۲۰ عراق بدان دچار شدند و احتیاط در وادی سیاست را پیشه خود ساختند.

این یادداشت در صفحه ۱۸ شماره ۲۸ (بهمن ۹۱) مجله مهرنامه منتشر شده است.

درباره علی اشرف فتحی

21 تیر 1360 در زنجان زاده شدم. 17 شهریور سال بعد پدرم در کردستان شهید شد. 18 ساله بودم که پس از پایان مقطع پیش دانشگاهی به حوزه علمیه قم آمدم و اکنون در مقطع درس خارج مشغول به تحصیلم. تا خدا چه خواهد ...
این نوشته در تاریخ, حوزه ارسال و , , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

1 پاسخ به روحانی پایتخت؛ نماد دو قرن تلاش برای روحانی کردن پایتخت

  1. زينال می‌گوید:

    اینها همه از سیاست “جذب حداکثری و دفع حداقلی” نشأت می‌گیرد. شخصیتی به مانند شیخ مجتبی تهرانی که مورد وثوق بازاریان و اصناف و متدینین تهران بود و سال‌ها مراسم لیالی قدر وی، مورد توجه تهرانی‌ها قرار داشت، باید در کنترل … باشد. از این‌رو، ملاقات‌های دوستانه و دعوت‌های مکرر برای شرکت در مراسم گوناگون و یا … به جهت تقدیر از مقام آقایان، از شیوه‌هایی است که سال‌ها در جریان است و …

    [پاسخ]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *