نسبت فاطمیه و «وحدت اسلامی»

سید مرتضی ابطحی: با گسترش تکنولوژی ارتباط، مباحث اعتقادی اعم از القای شبهات، پاسخ به سؤالات و بحث‌های چند نفره در قالب چت، وبلاگ و انجمن‌های اینترنتی گرم‌تر و گرم‌تر شده است. شبکه‌های ماهواره‌ای نیز ابزار دیگری هستند که در این راه استفاده می‌شوند. اگر چه ابزار کار مبلغان دینی و دین‌پژوهان تفاوت کرده است ولی اصول مباحث همان‌هایی است که سال‌ها است تکرار می‌شود و هر طرف به دنبال تفهیم باورهای خود به دیگری یا به چالش کشیدن باور‌های طرف دیگر است. در بین مباحث اعتقادی شیعه و اهل سنت، مسأله شهادت حضرت زهرا(س) که از قدیم محل بحث و جدل میان شیعه و سنی بوده است، هنوز هم یک مسأله داغ به شمار می‌رود. اهل سنت معتقدند حضرت زهرا(س) به واسطه مریضی از دنیا رفته است ولی شیعیان این مسأله را به واسطه جسارت خلفا به ایشان می‌دانند و معتقدند ایشان ۷۵ روز یا ۹۵ روز پس از ارتحال نبی اکرم(ص) به شهادت رسیده‌اند. با گشتی در سایت‌های اینترنتی می‌توان به سادگی باورهای اهل سنت‌ درباره این موضوع و خصوصا عزاداری فاطمیه را مشاهده کرد. آنچه در ادامه می‌آید مختصری است از این آراء اهل سنت در شبکه اینترنت که به صورت خلاصه و در حدّ امکان انتشار تنظیم شده است. البته با توجه به اینکه محور این مقال بررسی آراء اهل سنت است، به اختصار پاسخی اجمالی به هر کدام از شبهات داده شده است.  

وفات آری؛ شهادت نه!

بعضی از اهل سنت در فضای مجازی، ضمن آنکه بر جایگاه معنوی حضرت زهرا(س) تأکید می‌کنند، اما مسأله شهادت ایشان را قبول ندارند. از نظر تاریخی اهل سنت معتقدند «در سوم رمضان برابر با ۲۱ نوامبر ۶۳۲ میلادی حضرت فاطمه زهرا دختر رسول (ص)و همسر علی بن ابیطالب و مادر اسباط حسن وحسین (رض) دار فانی را وداع گفت» و ایشان به شهادت نرسید. مولوی عبدالحمید، امام جمعه اهل سنت زاهدان که در فضای مجازی نیز سخنان وی منتشر می‌شود، در این باره به روزنامه زاهدان می‌گوید:«در مورد درگذشت حضرت زهرا اعتقاد ما این است که فوت طبیعی بوده و اهل سنت اعتقاد به شهادت ایشان ندارد. معتقدیم که خلفای راشدین (ابوبکر و عمر) نسبت به ایشان احترام قایل بودند چنانکه حضرت ابوبکر می گفتند: ما خویشان پیامبر را بر خویشان خود ترجیح می دهیم. و همه برای آنها حرمت خاص قایل بودند. عقیده ما این است که حضرت زهرا چنان مقام و جایگاه و قرب نزد الله تعالی دارد که اگر بسیاری از شهدای عالم را جمع کنیم مقامشان به حضرت زهرا نمی رسد، چرا که مقام ایشان مقام “صدیقین” است و این برتر از مقام شهدا است.» این در حالی است که شیعیان می‌گویند که روایات مختلفی از امامان شیعه در این باب به دست ما رسیده است. ضمن آنکه اشاراتی به این مسأله در منابع اهل سنت، هم قابل پیگیری است.

او همچون بیشتر اهل سنت بر جایگاه معنوی حضرت صدیقه(س) تأکید می‌کند و می‌گوید: «شخصیت حضرت زهرا، یک شخصیتی است که هم حرمت ایشان و هم محبت ایشان در رگ و ریشه و دلهای همۀ ما وجود دارد. شکی نیست که او برجسته ترین فرزند حضرت رسول صلی الله علیه وسلم است، او کسی است که خَلقا و خُلُقا مشابهت زیادی به پیامبر داشته است، پیامبر به حضرت زهرا محبت بسیار داشت، ایشان همسر حضرت علی رضی الله عنه و مادر حسن و حسین است لذا جایگاه ایشان در میان فرزندان و اصحاب پیامبر ویژه است، پیامبر ایشان را سیدۀ زنان بهشت نامیده‏اند.» نباید فراموش کرد که اهل سنت بر مقام معنوی تمام همسران پیامبر(ص) نیز تأکید می‌ورزند که این مسأله از نظر شیعه، در مورد تمام همسران نبی اکرم(ص) صدق نمی‌کند.

مقصر خاتمی است

مولوی عبدالحمید امام جمعه زاهدان در مصاحبه با نشریه دانشجویی بامداد (وابسته به دانشجویان دانشگاه سیستان و بلوچستان)می‌گوید: «ما اعتقاد به رحلت حضرت زهرا داریم نه شهادت؛ و این از اشتباهات اصلاح‏طلبان بود که به پیشنهاد برخی از مراجع آن را به مجلس بردند وشهادت را تصویب کردند.» منظور وی از اصلاح طلبان، همانطور که خود مولوی صریحا در جای دیگری اشاره کرده است، سید محمد خاتمی رییس جمهور پیشین جمهوری اسلامی است. آنطور که سید محمد علی ابطحی رییس دفتر خاتمی درباره تعطیلی روز شهادت حضرت زهرا(س) نقل کرده است: «وقتی آقای خاتمی به سفر قم رفته بود، آیه الله وحید خراسانی که از مراجع بزرگ فعلی است آقای خاتمی را گرفت و به اندرون برد. بعد از مدتی با چشم های پر اشک هر دو بیرون آمدند. آیه الله وحید خراسانی از آقای خاتمی خواسته بود که روز شهادت آن حضرت را تعطیل اعلام کنند و این کار از طریق قانونی صورت گرفت. آیه الله وحید که اگر نه بزرگترین مرجع، حتما از بزرگترین مراجع فعلی شیعه است علاقه خاصی به آقای خاتمی داشت و دارد. معتقد است این کار را از ابتدای انقلاب از همه درخواست کرده و تنها آقای خاتمی به این خواسته پاسخ داده است. واقعاً هم این از افتخارات دولت آقای خاتمی است که هم به وحدت جهان اسلام بسیار اهمیت می داد و هم توفیق داشت به محضر حضرت صدیقه کبری چنین عرض ادبی نماید.»

از آنجا که اساسا اهل سنت قائل به شهادت حضرت زهرا(س) نمی‌باشند عزاداری برای شهادت ایشان را یک بدعت می‌شمارند. این مسأله به صورت ضمنی در کلام میانه‌رو هایی چون عبدالحمید نیز دیده می‌شود. وی در سال ۱۳۸۷ در خطبه‌های نماز جمعه‌اش بدون آنکه از کلمه «بدعت» استفاده کند گفته بود که مراسم عزاداری فاطمیه از سال ۱۳۷۸ توسط دولت آقای خاتمی در مجلس پنجم مطرح و به تصویب رسید و پیش از آن به هیچ وجه اسمی از فاطمیه و عزاداری  این ایام مطرح نبود. این در حالی است که عزاداری فاطمیه و گریه بر مصیبت وارده بر ایشان در روایات ائمه ما مورد تأکید قرار گرفته است و در شهرهای مذهبی نیز پیش از زمان یاد شده، اینگونه مراسمات برگزار می‌شد.

او البته این طرح را خلاف اصل وحدت که جمهوری اسلامی منادی آن است می‌داند. امری که در سایت‌های تندرویی چون سنی نیوز نیز تبلیغ می‌شود. البته در این سایت صراحتا مراسم عزاداری فاطمیه یک «بدعت» خوانده شده و روزهای این دهه با عبارات موهنی ذکر شده است.  همانطور که اصل شهادت را نیز یک «افسانه» دانسته‌اند. بخشی از این عبارات موهن درباره این ایام به واسطه تبعاتی است که اقامه عزای فاطمه زهرا(س) به لحاظ تاریخی دارد و گرنه نفس عزاداری مذهبی نمی‌تواند تا این اندازه «وحدت شکن» تلقی گردد. در حقیقت بخش اصلی این انکارها به این عقیده شیعیان باز می‌گردد که خلیفه اول و دوم نقش اساسی در شهادت دخت نبی(ص) داشته‌اند. افرادی که جزء «مقدسات» اهل سنت به شمار می‌روند. از همین رو است که لعنت فرستادن بر «قاتلین حضرت زهرا(س)»  موجب ناراحتی و خشم اهل سنت می‌شود. در بیشتر سایت‌های اینترنتی اهل سنت این مسأله به عنوان یک نقطه ضعف «وحدت شکن» از طرف شیعیان دانسته شده است.

نذری نخورید

اما این مسأله به اینجا ختم نمی‌شود. سایت سنی آنلاین در پاسخ به استفتائی درباره حکم استفاده از نذری مراسمات فاطمیه(س)، خوردن این غذا را در صورت عادی مکروه و در بعضی صورت‌ها حرام اعلام نموده است! پاسخ به این استفتاء اینگونه  آمده است: «نزد اهل سنت و الجماعه این قاعده وجود دارد که برای ایصال ثواب چون تعیین زمان و مکان در نصوص شرعیه وارد نشده است، از این رو تعیین یک زمان و مکان برای ایصال ثواب به التزام بدعت است و طعام بدعت و لو اینکه به ذات خود حلال است اما خوردن آن مکروه است. این حکم در خوشبینانه‌ترین حال این خواهد بود که نذرکننده فقط قصد ایصال ثواب به این بزرگان را داشته باشد، اما اگر به تصور رفع حاجت و یا برآورده شدن آرزوی خود از سوی یک بزرگ به نام او نذر صورت گیرد، مصداق «ما أهل به لغیرالله» بوده و حرام است.»  به نظر نگارنده، این مسأله نوعی کج فهمی احکام فقهی است. زیرا هدف اصلی شیعیان از اقامه عزای ایام شهادت حضرت فاطمه(س) تقرّب به خدا و شناخت خدا از طریق محبت فاطمه زهرا(س) است. طبعا طعامی که در این مجالس نیز داده می‌شود نیز به قصد جلب رضایت الهی است که در تمام مذاهب امری مستحب و محبوب درگاه الهی شمارده می‌شود. اما غذا دادن به نیت برآورده شدن حاجت نیز مسأله‌ای است که از مصادیق «شرک» نیست. زیرا طبق نص صریح بعضی آیات قرآن واسطه قرار دادن پیامبر برای درخواست از خداوند نه تنها اشکالی ندارد بلکه امری لازم است. در آیه ۶۴ سوره نساء درباره واسطه قرار دادن پیامبر(ص) برای دعا آمده است: « اگر آنها هنگامی که به خویشتن ستم کردند (و مرتکب گناهی شدند) به سراغ تو می‏آمدند و از خداوند طلب عفو و بخشش می‏کردند و تو نیز برای آنها طلب عفو می‏کردی، خدا را توبه‏پذیر و رحیم می‏یافتند.»

—-

این نوشته  در شماره ۵ فصل‌نامه شهر قانون (بهار ۹۲) منتشر شده است.

این نوشته در تاریخ, دین ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

2 پاسخ به نسبت فاطمیه و «وحدت اسلامی»

  1. فهیمه می‌گوید:

    سلام
    ممنون بابت این مصاحبه ی بی طرفانه 🙂

    [پاسخ]

  2. نوا می‌گوید:

    تشکر از اطلاع رسانی.

    [پاسخ]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *