به جای تأکید بر مسایل تشنج‌آفرین، باید از زیبایی‌های اهل بیت گفت

گفتگو با یک مبلّغ فاطمی درباره پیشینه و بایدها و نبایدهای تبلیغ دینی در ایام فاطمیه

سید مرتضی ابطحیدرباره عزاداری فاطمیه(س) با حجهالاسلام والمسلمین سید مهدی مکی از فضلا و روحانیون قم گفتگو کردیم. وی پس از اتمام دروس مقدمات و سطح بیش از دودهه در دروس خارج حضرات آیات فاضل لنکرانی، تبریزی، وحید خراسانی شرکت کرده است. حجهالاسلام مکی علاوه بر فعالیت‌های تبلیغی در ایران از روحانیان نمونه کاروان حج است و امامت جماعت مسجد حضرت ولی‌عصر در محله لب‌چال قم را نیز برعهده دارد. «ترجمه توضیحی خطبه فدک» و «سینای دانش» درباره زندگی مرحوم آخوند خراسانی از جمله کتبی است که توسط وی به چاپ رسیده است.

عزاداری فاطمیه چه پیشینه‌ای در بین ائمه (ع) و شیعیان داشته است؟

اولا عزاداری نسبت به شهادت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها به صدر اسلام و به دوران امامت امام امیرالمؤمنین علی علیه الصلوه و السلام برمی‌گردد. اگرچه ممکن است شکل عزاداری‌ها متفاوت باشد ولی اینکه ما در تاریخ می‌خوانیم که حضرت علی(ع) می‌فرماید من هر وقت چشمم به قاتل زهرا می‌افتد اشک می‌ریزم، خودش نوعی عزاداری بوده است. به مرور زمان شکل آن عوض شد و جامعه شیعه شکل گرفت و مجالس به گونه دیگری برگزار شد. در طول قرون متمادی ما در احوالات علمای‌ شیعه می‌بینیم که در این ایام مجالس روضه و عزا برگزار می‌کردند. و این سنت، خصوصا در شهرهای مذهبی شیعه در ایران و عراق از قدیم بوده است و به دوره ما هم رسیده است. من از استادم آقای شریعتی سبزواری شنیدم که یک وقتی مجلس روضه‌ای در تهران در خدمت آیت‌الله‌العظمی خوانساری و آیت‌الله علامه امینی در ایام شهادت حضرت زهرا(س) برگزار شده بود. البته ایشان این مسأله را به این مناسبت نقل کردند که می‌خواستند بگویند بعضی چیزها به صورت سینه به سینه منتقل شده است.

حجه الاسلام و المسلمین سید مهدی مکی

– ما در روایات‌مان سفارشات ویژه‌ای نسبت به عزاداری بر مصائب حضرت اباعبدالله الحسین(ع) داریم. آیا چنین مضامینی نسبت به عزاداری بر حضرت صدیقه(س) هم داریم؟

بعضی توصیه‌ها، توصیه‌های عمومی است. مثلا امام صادق(ع) می‌فرماید خدا رحمت کند هر کسی که امر ما را احیا کند. بیان اتفاقات تاریخی که بر معصومین افتاده است، نوعی عمل به همین روایت محسوب می‌شود. ولی به شکل خاص هم باید توجه داشته باشیم که گاهی ائمه در دوران تقیه مسأله‌ای را صراحتا نفرموده‌اند. در مورد حضرت سیدالشهدا(ع) صراحت دارند ولی شاید در مورد حضرت زهرا(س) صراحت نداشته باشند و آن هم به خاطر شرایط زمانه ائمه علیهم السلام بوده است.

–  در دوره فعلی کدام‌یک از علما در زنده شدن عزاداری فاطمیه تأثیر بیشتری داشتند؟

مرحوم آیت‌الله‌العظمی گلپایگانی پیشنهاد تعطیلی روز شهادت حضرت زهرا(س) را داده بودند ولی به مصالحی این کار در آن زمان انجام نشد. مرحوم‌آیت‌الله العظمی تبریزی پیاده روی روز شهادت حضرت زهرا(س) در قم را بنیان نهادند. همچنین مرحوم آیت‌الله‌العظمی فاضل لنکرانی هم در این داستان تأثیر به‌سزایی داشتند و بیانیه‌هایی هم در این زمینه صادر کردند. حضرت آیت‌الله‌العظمی وحید خراسانی هم اهتمام جدی به این مسأله داشتند و خودشان به این مسأله ورود پیدا کردند. پس از مرحوم آیت‌الله‌العظمی تبریزی ایشان هم در دسته عزاداری شرکت کردند و با پای پیاده تا حرم حضرت فاطمه معصومه(س) می‌آمدند. حضرت آیت‌الله‌العظمی صافی گلپایگانی هم به این مسأله وارد شدند. علمای دیگر نیز هر کدام به شکلی که احساس می‌کردند لازم است وارد شدند و الحمدلله این داستان جا افتاد و دسته‌های عزاداری در روز شهادت و قبل و بعد از آن بیرون می‌آید. بعد از آن این روز تعطیل اعلام شد و مجالس بیشتر و بیشتر شد. البته من عمده تأثیر گذاری در فراگیرشدن عزاداری این ایام در بین مردم را در تبلیغات صدا و سیما می‌دانم. پیشتر صدا و سیما توجه زیادی به این روز نشان نمی‌داد ولی بحمدالله هر روز این عزاداری پررنگ‌تر می‌شود.

– مسأله تبلیغ ایام فاطمیه در بین روحانیون چقدر جدی گرفته شده است؟

از قدیم الایام حوزه برای تبلیغ ایام فاطمیه برنامه داشته است. من خودم یادم می‌آید که مرحوم والد ما مقید به منبرهای ایام فاطمیه بودند. البته این مسأله در طول تاریخ افت و خیز داشته است. شاید یکی از دلایلش این بوده است که روز شهادت ایشان یک روز مشخصی نیست. به‌علاوه اینکه در مقاطع گذشته شیعه در قدرت نبوده است ولی به مرور زمان و با قدرت گرفتن بیشتر شیعه، توجه بیشتری به این مجالس شده است.

–  خود شما از چه زمانی تبلیغ ایام فاطمیه را جدی گرفتید؟

من از سال ۶۸ که تبلیغ را آغاز کردم، به همراه آقای سید جابر موسوی دو سال متمادی از فاطمیه اول تا فاطمیه دوم به آبادان می‌رفتیم و برنامه تبلیغی داشتیم. البته آن زمان وضعیت آبادان به گونه‌ای بود که به خاطر وضعیت پس از جنگ هنوز شهروندان زیادی به شهر باز نگشته بودند. پس از آن نیز من تا بحال هیچ سالی تبلیغ فاطمیه‌ام ترک نشد و علاوه بر آبادان در چهارمحال و بختیاری، کرمانشاه، کرمان، اطراف اصفهان و خود قم سخنرانی داشته‌ام. الحمدلله هر سال احساس می‌شود که این عزاداری‌ها پرشورتر برگزار می‌گردد. در بهارستان اصفهان که حدود ده سال پیش رفته بودیم، نقل کردند که در فاطمیه اول حدود ۲۰ نفر در مراسم عزاداری شرکت کردند ولی درفاطمیه دوم بالغ بر ۲۰۰ نفر شرکت داشتند و دسته عزاداری برپا شد. و الان اگر در ایام فاطمیه به آنجا بروید بیش از ده دسته عزاداری بیرون می‌آید.

–  در حال حاضر برای تبلیغ فاطمیه چه ارگان‌هایی فعالیت می‌کنند؟

دفاتر بعضی مراجع مانند دفتر حضرت آیت‌الله‌العظمی وحید خراسانی به صورت مستقیم برنامه اعزام مبلّغ دارند. ولی پیش از آن خود اداره اوقاف اعزام مبلغ داشت و من خودم دو سال سرگروه مبلغانی بودم که دو سفرش در ایام شهادت حضرت زهرا(س) بود. در کنار اینها بعضی گروه‌های تخصصی و تحقیقاتی مبلغانی را اعزام می‌کنند. مثل مؤسسه امامت که زیر نظر حضرت آیت‌الله سید علی میلانی اداره می‌شود. البته اطلاعات من در حد قم است و ممکن است در تهران، مشهد، اصفهان و دیگر مراکز حوزوی قاعدتا باید چنین مراکزی وجود داشته باشد.

–  به نظر شما آیا تبلیغ در این ایام خللی به بحث وحدت وارد نمی‌کند؟

آنچه که از بزرگان‌مان آموخته‌ایم این است که باید معارف اهل بیت علیهم‌السلام تبیین شود و حتی الامکان سعی شود از مباحث حاشیه‌ای و اختلاف برانگیز اجتناب شود. مردم به حقیقت علاقمندند و علت گرایش روزافزون به مکتب تشیع هم همین است. اگر ما زیبایی‌ها و جلوه‌های اهل بیت برای مردم بگوییم و حتی سعی کنیم با مطالعات قبلی که داریم از خود کتب خود اهل سنت از فضائل اهل بیت بگوییم و وقایع تاریخی را از کتب خودشان برای مردم بگوییم، مردم به مذهب تشیع گرایش پیدا می‌کنند. با توجه به اینکه محبت اهل بیت ریشه در قرآن دارد و خداوند می‌فرماید «قل لاأسألکم علیه أجرا الا المودّه فی القربی» و ما وظیفه داریم اهل بیت را دوست داشته باشیم. لازم نیست ابتدا به ساکن در بعضی مسائلی وارد بشویم که دیگران جبهه بگیرند و تبلیغ ما بی‌اثر شود. بلکه باید به مسائلی مورد قبول فریقین با محوریت قرآن کریم بپردازیم. زیرا هیچ مسلمانی نمی‌گوید من قرآن را قبول ندارم. خود امام صادق(ع) فرمودند آنچه از ما نقل شده است ولی موافق با قرآن نیست را نپذیرید. حتی در بیان مصائب حضرت صدیقه(س) نیز گاهی مصائب می‌خوانیم و اصرار داریم اسمی بیاوریم و حاشیه‌ای هم بزنیم ولی گاهی بدون حاشیه و بدون آوردن اسم و ایجاد تشنج مصائب را می‌خوانیم. واقعیت در اصل مصائب این است که شما وقتی از فضائل حضرت زهرا(س) بگویید یا خطبه ایشان را بخوانید و علمیت ایشان را بیان کنید و جایگاه ایشان را در پیشگاه رسول خدا(ص) بیان کنید و بعد بگویید که جامعه از این بزرگواری‌ها محروم شده است این اصل مصیبت است. حضرت زهرا(س) برای این گریه می‌کنند که جامعه به سمت جاهلیتی می‌رود که خدای ناکرده دستش از همه جا قطع بشود. اگر ما به سمتی برویم که حقایق این اشک‌ ریختن‌ها را بیان کنیم بعد رفته رفته انسانی که اینها را گوش می‌دهد به این نتیجه می‌رسد که باید برای خودش گریه کند.

–  به عنوان نمونه تجربه‌ای از این نحوه بیان را دارید؟

من خودم دو محرم در زابل در مسجد امام صادق(ع) زابل منبر رفتم. غیر از آن هم البته جاهای دیگری هم بوده است که گفته‌اند اهل سنت هم هستند. ما سعی کردیم در آنجا از فضائل اهل بیت و جایگاه‌شان در پیشگاه خداوند و پیشگاه حضرت رسول اکرم(ص) بگوییم. در همان سفر به زابل بعد از مسجد امام صادق(ع) شب‌ها در زندان زابل در بین زندانیان منبر می‌رفتم. در زندان اکثر زندانیان از اهل سنت بودند و بخشی از آنان مولوی‌های اهل سنت بودند که به جرم قاچاق دستگیر شده بودند. در عین حال موقع روضه خواندن هم پای منبر می‌نشستند و اشک می‌ریختند و بعد هم برنامه سینه‌زنی داشتیم بدون آنکه حرف تشنج‌آمیزی بزنیم. و جالب این بود که بعد از این مراسم، بعضی خیلی اظهار می‌کردند که این شیوه گفتار شما را می‌پسندیم. غیر از این هم تأثیر این نحوه تبلیغ را از دوستان شنیده‌ایم.

—-

این مصاحبه در شماره ۵ فصل‌نامه شهر قانون (بهار ۹۲) منتشر شده است.

این نوشته در تاریخ, حوزه, دین ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

3 پاسخ به به جای تأکید بر مسایل تشنج‌آفرین، باید از زیبایی‌های اهل بیت گفت

  1. نوا می‌گوید:

    کاش این شیوه تبلیغ را خیلی بیشتر به کار می بردیم… واقعا می شود که بر برخی از موضوعات تشنج آفرین تأکید نکرد و تا آن زمانی که خدا بخواهد، وحدت را حفظ نمود. شاید که برکات بیشتری نصیب مان شود.

    [پاسخ]

  2. کیوان می‌گوید:

    سلام
    جناب آقای فتحی چند روز پیش خبر فوت حسن علوی کیا معاون ساواک منتشر شد.. بدون این که منبع موثقی برای این خبر وجود داشته باشه
    شما به عنوان یک مورخ از صحت و سقم این خبر اطلاعی دارید؟
    واقعا” علوی کیا تا این دوره و زمونه زنده بوده؟

    [پاسخ]

    علی اشرف فتحی پاسخ در تاريخ اردیبهشت ۱۲ام, ۱۳۹۲ ۱۲:۲۶ ب.ظ:

    سلام. بنده هم در سایت‌های نسبتا معتبر دیدم. اطلاع دقیقی ندارم

    [پاسخ]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *