زنگ مدرسه در حوزه‌های علمیه

سید مرتضی ابطحیدر کنار جریان اصلی حوزه علمیه قم که در سه دهه اخیر تغییرات کلانی به سمت تغییرات در روش آموزش داشته است، جریانی هم به دنبال حفظ سنت دیرینه حوزه بوده‌ است. در حال حاضر بعضی از مدارس علمیه قم، جدای از روند معمول حوزه اداره می‌شوند. برای ورود به این مدارس نیازی به شرکت در آزمون ورودی نیست و همچون قدیم، تنها هماهنگی با مدیر مدرسه کافی است. البته در این مدارس مدرک تحصیلی مورد قبول نظام جاری اداری کشور ارائه نمی‌شود و همچنین طلاب از حمایت‌های معمول مالی برخوردار نیستند. البته این مدارس حوزوی در اقلیتند و اکثریت طلبه‌ها در مدارس تحت نظر مرکز مدیریت حوزه علمیه قم تحصیل می‌کنند؛ مدارسی که تنها محدود به شهر قم نیست. این مرکز در حدود ۲۵۰ مدرسه علمیه را با سیستم یکپارچه مدیریت می‌کند. مدارس علمیه شهرهایی چون تبریز، اردبیل، اصفهان، تهران، شهرکرد، اهواز، زاهدان، شیراز، بم، رفسنجان، ساری، ساوه و… .   حدود یک ماه پس از اعلام نتایج آزمون کتبی، از پذیرفته شدگان مصاحبه شفاهی به عمل می‌آید. پس از انجام تحقیقات محلی، پذیرفته شدگان بر اساس نمرات قبولی در آزمون کتبی و مصاحبه در مدارس حوزه‌های علمیه پذیرش می‌شوند. کسانی‌که نمرات بالاتری کسب نموده‌اند برای تحصیل در مدارس حوزه قم اولویت دارند.

در مدرسه

پس از ثبت نام طلاب جدید الورود در مدارس، هر مدرسه به طلاب «حجره» می‌دهد. حجره در اصل خوابگاهی که طلبه برای استراحت و مطالعه دروسش استفاده می‌کند. کلاس‌ بندی مدارس معمولا بر اساس پایه تحصیلی صورت می‌پذیرد: از پایه اول تا پایه ششم. در برنامه تحصیلی مدارس قم معمولا سه تا چهار کلاس در نوبت صبح و یک یا دو کلاس نیز در نوبت بعد از ظهر در نظر گرفته می‌شود و مدارس از نیمه دوم شهریورماه آغاز به کار می‌کنند.

پنج شنبه؛ زنگ اخلاق

یکی از بزرگترین جاذبه‌های حوزه علمیه، اخلاق و مردان اخلاق حوزه است. مرحوم امام خمینی، مرحوم آیت الله العظمی بهجت و مرحوم آیت الله العظمی منتظری از مراجعی بودند که به درس اخلاق توجه ویژه‌ای داشتند. شهرت اصلی آیت الله العظمی مظاهری نیز به دروس اخلاقی است که برای طلبه‌ها می‌دهد. پیش از این نیز بزرگانی همچون میرزا جواد آقای ملکی تبریزی، حاج‌آقا حسین قمی، علامه طباطبایی، آیت الله سید رضا بهاءالدینی و آیت الله علی احمدی میانجی روزهای پنج شنبه در قم درس اخلاق می‌گفتند. در حال حاضر نیز بعضی از جوانان اساسا به همین دلیل به حوزه می‌آیند تا مانند یکی از استادان اخلاق و عرفان شوند. به همین دلیل معمولا روزهای پنج شنبه در مدارس، معمولا توسط یکی از استادان حوزه درس اخلاق برگزار می‌شود و توصیه‌های اخلاقی، تجربیات تحصیلی و یا شرح و تفصیل احادیث برای طلاب جوان گفته می‌شود.

از علم آموزی تا مدرک گرایی

هدف اصلی از تحصیل در حوزه، کسب معارف و تهذیب نفس است اما در عین حال نزدیک به دو دهه است که با هماهنگی‌های صورت گرفته میان شورای عالی حوزه علمیه قم و شورای عالی انقلاب فرهنگی، طلاب حوزوی نیز مدارک معتبر دریافت می‌نمایند. آنگونه که در سایت شورای عالی انقلاب فرهنگی آمده است، اتمام دوره سطح یک در حوزه به منزله اخذ مدرک کاردانی دانشگاهی است. سطح دو، کارشناسی و سطح سه معادل مدرک کارشناسی ارشد دانشگاهی و سطح چهار در یکی از رشته‌های تخصصی فقه و اصول، تفسیر و علوم قرآن، قضا، عقاید و کلام، ادیان و مذاهب و تربیت مبلغ برابر با مدرک دکتری دانشگاهی است. به موجب این مصوبه که در سال ۱۳۷۴ مورد تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار گرفته است دارندگان مدارک تحصیلی حوزوی از کلیه مزایای علمی و استخدام فارغ التحصیلان دوره کارشناسی ارشد دانشگاه‏ها برخوردار خواهند بود. همچنین فارغ التحصیلان دوره سطح دو می توانند در آزمون ورودی مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه‌ها با گرایشهای پنج گانه رشته الهیات و معارف اسلامی و رشته زبان و ادبیات عرب شرکت کنند و در صورت پذیرفته شدن ادامه تحصیل دهند. و طلاب حوزه‌های علمیه فارغ التحصیل دوره سطح سوم می‌توانند در امتحان ورودی مقطع دکتری همه پنج رشته دانشکده الهیات و معارف اسلامی و نیز رشته زبان و ادبیات عرب شرکت کنند و درصورت پذیرفته شدن برحسب تشخیص گروه آموزشی، دروس پیش نیاز را تا سقف تعداد واحدهای مجاز در دو نیم سال تحصیلی بگذرانند. این رشته‌ها عبارتند از:  ۱- علوم قرآن و حدیث  ۲- تاریخ تمدن و ملل اسلامی  ۳- ادیان و عرفان اسلامی ۴- فقه و مبانی حقوق اسلامی ۵- فلسفه و حکومت اسلامی

شب امتحان

بیشتر امتحانات در حوزه علمیه به صورت کتبی به عمل می‌آید اما در مقاطع مختلف چند سری مصاحبه علمی شفاهی نیز به عمل می‌آید. اگر چه استادان حوزه همیشه تأکید بر آن دارند که طلاب دروس هر جلسه را پیش مطالعه، مطالعه و مباحثه کنند اما رونق گرفتن جزوات و کتب تلخیص دروس راهی برای آسان کردن این مسیر قلمداد شده است که باعث پایین آمدن سطح علمی طلاب شده است. متأسفانه عدم توجه به نگارش مقالات در دوره‌های مختلف دلیل مضاعفی بر ترغیب طلاب به جزوه خوانی شده است. در حال حاضر تنها در دو مقطع پایان سطح سه و پایان سطح چهار طلاب مجبور به نگارش پایان نامه هستند.

——

این مقاله در شماره سوم (پاییز ۱۳۹۱) فصل‌نامه شهرقانون منتشر شده است.

این نوشته در حوزه ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *