انعکاس عکس‌ها

علی اشرف فتحی:  پنج سال پیش، زمانی که وبلاگ تورجان در بلاگفا بود، هر هفته در قالب موضوعی با عنوان «انعکاس عکس‌ها»  نکاتی را در قالب تصاویر بیان می‌کردم که مورد استقبال خوانندگان واقع شده بود. چندی پیش که دیدم  سایت وارثون تصاویر تاریخی و دیدنی از تاریخ مرجعیت و روحانیت منتشر کرده است، گفتم که بد نیست برخی از این تصاویر را در وبلاگ بگذارم و درباره آنها چند خطی بنویسم.

تشییع پیکر مرحوم آیت‌الله‌العظمی شیخ عبدالکریم حائری یزدی؛ احیاگر حوزه علمیه قم. بهمن ۱۳۱۵، خیابان آستانه قم

 

نخستین تصویر، عکس بی‌نظیری از تشییع پیکر مرحوم آیت‌الله‌العظمی شیخ عبدالکریم حائری یزدی؛ احیاگر حوزه علمیه قم در تاریخ معاصر است که بهمن ۱۳۱۵ در شهر قم درگذشت و در میان مقابری که اکنون نام و نشان آنها در مسجد بالاسر حرم حضرت معصومه (س) پیداست، قدیمی‌ترین قبر، مزار شیخ عبدالکریم حائری یزدی است که در افواه حوزویان، از او با عنوان «حاج شیخ» هم یاد می‌شود. از این عکس که از چهارراه بازار گرفته شده پیداست که جمعیت انبوهی در تشییع جنازه شیخ شرکت کرده و می‌توان با توجه به طول و عرض مسیر تشییع جنازه (چهارراه بازار تا حرم) تخمین زد که ۷۷ سال پیش، دست‌کم چهل هزار نفر در این مراسم به نخستین زعیم حوزه علمیه قم در عصر کنونی ادای احترام کرده‌اند. اهمیت این نکته در آنجاست که سال ۱۳۱۵ چالش میان حوزه علمیه و مذهبی‌ها با رضاشاه به اوج خود رسیده و شاه مغرور پهلوی از هر اقدامی برای تحدید روحانیت و مرجعیت بهره گرفته بود. وقتی جریان این عکس را به استاد بزرگوارم حضرت آیت‌الله سید علی محقق داماد (نوه دختری شیخ عبدالکریم) گفتم، ایشان فرمود که پس از تشییع باشکوه حاج شیخ، حکومت رضاشاه دچار هراس شد و از برپایی مجالس ترحیم برای زعیم حوزه قم جلوگیری کرد.

البته این رفتار حکومت پهلوی اول مسبوق به سابقه بود. در میان مراجع تقلید آن دوره، میرزای نائینی بهترین و حسنه‌ترین رابطه را با رضاشاه داشت. میرزای نائینی شش ماه قبل از شیخ عبدالکریم، در مرداد ۱۳۱۵ در نجف درگذشت و روابط وی و نیز بیت میرزا با حکومت به قدری حسنه بود که حتی با کمک مالی دولت به برپایی مجالس ترحیم مرحوم میرزای نائینی موافقت شد(۱)، ولی از سوی دیگر اسناد دولتی نشان می‌دهد که از برپایی مجالس ترحیم درگذشت میرزای نائینی در برخی موارد جلوگیری شده است.(۲)

 

نماز جماعت به امامت مرحوم آیت‌الله‌العظمی شیخ عبدالکریم حائری یزدی در حرم حضرت معصومه (س)

 

نماز جماعت به امامت آیت‌الله حائری یزدی در حرم حضرت معصومه (س)

 

دو عکس بعدی شیخ عبدالکریم را در حال اقامه نماز عید (فطر یا قربان) در صحن اتابکی حضرم حضرت معصومه (س) نشان می‌دهد که صدها زن و مرد به وی اقتدا کرده‌اند. با توجه به ظاهر شیخ می‌توان گفت که این عکس حدود ۹۰ سال پیش و در نخستین سال‌های حضور شیخ در قم گرفته شده است.

 

آیت‌الله‌العظمی حائری یزدی و آیت‌الله متولی

 

عکس چهارم، شیخ عبدالکریم را در کنار مرحوم میر سید محمدباقر متولی‏باشی (سالارالتولیه) نشان می‌دهد. وی که پدر مرحوم سید ابوالفضل تولیت و مالک زمین‌های سالاریه بود، به مدت ۴۳ سال (از زمان مظفرالدین‏شاه تا انتهای سلطنت رضاشاه) تولیت آستانه مقدسه قم را برعهده داشت. آن‌گونه که استاد بزرگوارم آیت‌الله سید علی محقق داماد نقل می‌کردند، مرحوم حاج شیخ عکس‌برداری را حرام می‌دانسته و چندین عکسی که از وی گرفته شده، به اصرار افرادی چون متولی باشی سالارالتولیه گرفته شده و به یادگار مانده است. ظاهرا سالارالتولیه گفته که مقلد مرحوم سید ابوالحسن اصفهانی است و ایشان عکس گرفتن را حرام نمی‌داند و بدین‌گونه حاج شیخ را راضی کرده که از وی عکس بگیرد.

حضرات آیات عظام محقق داماد، خوانساری و خویی

عکس بعدی نیز از تصاویر ماندنی و مهم تاریخ معاصر مرجعیت است. سه فقیه بزرگ از سه حوزه مهم؛  حضرات آیات عظام سید محمد محقق داماد، سید احمد خوانساری و سید ابوالقاسم خویی به عنوان نمایندگان و قطب‌های فقهی و اصولی قم، تهران و نجف در کنار هم دیده می‌شوند.

از راست: دکتر سید حسن امامی و آیت‌الله‌العظمی سید احمد خوانساری

در عکس ششم نیز دکتر سید حسن امامی آخرین امام جمعه تهران در عصر پهلوی کنار مرحوم آیت‌الله‌العظمی سید احمد خوانساری در یک مجلس ترحیم نشسته است.

پاورقی‌ها:

۱- مرجعیت در عرصه اجتماع و سیاست، محمدحسین منظورالاجداد، تهران: شیرازه، ۱۳۷۹، صص ۸۰، ۹۱، ۹۲ و ۹۳

۲- همان، صص ۸۹ – ۸۴

درباره علی اشرف فتحی

21 تیر 1360 در زنجان زاده شدم. 17 شهریور سال بعد پدرم در کردستان شهید شد. 18 ساله بودم که پس از پایان مقطع پیش دانشگاهی به حوزه علمیه قم آمدم و اکنون در مقطع درس خارج مشغول به تحصیلم. تا خدا چه خواهد ...
این نوشته در تاریخ, حوزه ارسال و , , , , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *