ایراد کردن به ایشان مشکل بود

بیانات آیت‌الله العظمی سید موسی شبیری زنجانی پیرامون جایگاه علمی مرحوم آیت‌الله العظمی داماد

آیت‌الله‌العظمی سید موسی شبیری زنجانی، اول آبان ۱۳۹۱، مسجد اعظم قم

سید مرتضی ابطحیدر میان شاگردان مرحوم آیت‌الله العظمی سید محمد داماد، آیت الله العظمی شبیری زنجانی جایگاه ویژه‌ای دارند. احاطه ایشان به مبانی استاد و اطلاعاتی که ایشان درباره این استاد بنام حوزه علمیه قم در خاطر دارند اهمیت این موضوع را دو چندان نموده است. آیت‌الله العظمی سید موسی شبیری زنجانی در ۹ اسنفدماه ۱۳۰۶ به دنیا آمدند. پدر ایشان مرحوم آیت‌الله العظمی حاج سید احمد شبیری زنجانی از علمای وقت بودند. آنگونه که در زندگینامه‌ آیت‌الله سید موسی شبیری(در سایت این مرجع) آمده است ایشان «نزدیک به یک دوره کامل در درس اصول و ۲۱ سال در درس فقه(اندکی از کتاب الصلوه، کتاب الطهاره، کتاب الصوم، کتاب الخمس و کتاب الحج) شرکت نموده‌اند.» از نگاه ایشان «فضای حاکم بر استاد و شاگردان در این درس، «آزاد اندیشی» بود؛ نه استاد، انتظار «تعبّد» را داشت و نه شاگردان از توانایی علمی اندکی برخوردار بودند که هر سخنی را بپذیرند؛ بلکه پذیرش هرسخنی، با تأمّل و اندیشه همراه بود.»  بعلاوه دقت و موشکافی برای رسیدن به دیدگاه صحیح، طرح مسأله به صورت گسترده و دقّت نظر در اطراف و جوانب آن و  بررسی همه وجوه و اقوال مطرح شده در مسأله از دیگر شاخصه‌های درسی آن مرحوم از نگاه ایشان است.

نکته خاصی که آیت‌الله العظمی شبیری درباره روش تفقّه آن مرحوم ذکر می‌کنند این است که در درس ایشان «طرح و بررسی فروع مختلف مسأله با مراجعه مجدّد به منابع وادلّه استخراج قواعد کلّی» صورت می‌گرفت. ایشان می‌فرمایند: «مرحوم داماد بر این باور بود که گاه در هنگام استخراج قاعده به تمام فروع مختلف آن توجّه نشده، لذا قانون با الفاظی بیان می‌گردد که با قانون واقعی در پاره‌ای از قیودات متفاوت است. اگر عالمی که قانون را استخراج کرده در همان هنگام مراجعه به «منابع استخراج قانون»، فروع آن را هم در نظر می‌گرفت چه بسا، این مدارک را جهت استفاده حکم آن فروع، کافی نمی‌دانست. لذا نباید با اطلاق یا عموم قانونی که ما خود، آن را بنا نهاده‌ایم، حکم فروع مسأله را به پایان برسانیم، بلکه باید در هنگام بحث از فروع، به گونه اجمالی، ادلّه‌ای را که از آنها، قانون مورد نظر، استخراج شده از نظر گذرانده تا قانون استخراج شده از مفاد دلیل خود، فاصله نگرفته باشد.»

با توجه به سابقه طولانی حضور آیت‌الله العظمی سید موسی شبیری زنجانی در درس مرحوم آیت‌الله العظمی داماد خدمت ایشان رسیدم تا از بیاناتشان درباره آن استاد فقید حوزه استفاده نمایم. ایشان درباره جایگاه علمی مرحوم آقای داماد در میان شاگردان مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی فرمودند : «کسی از حاج آقا مهدی حائری آقازاده مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حائری نقل کرد که می‌گفت ایشان به آشیخ محمدرضا مسجدشاهی صاحب وقایه گفته بود در بین شاگردان پدرم آقای داماد دقیق ترین شاگردان پدرم و أدقّ نظرا است. البته سند این نقل قول را الان دقیقا به یاد ندارم ولی می‌‍‌‌دانم که سند معتبری است.»

این مرجع تقلید شیعه اضافه نمودند: «از آقای فهّام شنیدم که ایشان از حاج آقا مرتضی حائری یزدی نقل می‌کرد که ایشان می‌گفته‌اند: مطلبی را پدرم به کفایه اعتراض داشت. آقای داماد می‌خواست اشکال پدرم رابه کفایه رد کند. ایشان پدرم را تا در منزل تعقیب کرد و دنبال پدرم آمد. سرانجام پدرم دفع ایشان را قبول کرد و نظر صاحب کفایه را پذیرفت و گفت از استادمان معذرت می‌خواهیم که ما این اشکال را کردیم.»

آیت‌الله شبیری درباره زمینه تخصص علمی آن مرحوم افزودند: «من هنوز درس خارج نمی‌رفتم. البته زمینه‌اش بود که بروم ولی نمی‌رفتم. آقای مطهری پیش آقای داماد درس می‌خواند. صحبتی شد؛ آقای مطهری فرمود در مسائل ادبی و فلسفی ایشان تخصصی ندارند ولی در فقه و اصول ید بیضا می‌کند.»

ایشان از فرزند مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حائری نیز با واسطه نقل کردند: «آقای بیگدلی داماد ما می‌گفت از حاج‌آقا مرتضی حائری پرسیدم شما بیشتر از چه کسی استفاده کردید؟ گفت از این دو آقا سید محمد؛‌ یکی آقا سید محمد خود ما یعنی آقای داماد و یکی هم آقا سید محمد حجت.»

امام موسی صدر که از دوستان خانوادگی و اولین هم‌مباحثه آیت‌الله العظمی شبیری محسوب می‌شوند نیز تجربه قابل توجهی از درس مرحوم آقای داماد داشتند: «آقای آقا موسی صدر پیش ایشان کفایه می‌خواند. البته کفایه ایشان گرچه اسمش سطح بود ولی واقعش خارج بود. مسائلی پیش آمد که ایشان برای مدت کوتاهی به آن درس نیامد و به دروس بعضی اقایان دیگر رفت که مثلا ملای حسابی بودند. بعد دیده بود که استفاده‌ای که از اقای داماد می‌تواند بکند از هیچکدام از این آقایان نمی‌تواند بکند؛ برای همین دوباره برگشت به درس.»

ایشان درباره غموض مطالب مرحوم آقای داماد نیز فرمودند: «از خود اقای منتظری شنیدم که ‌گفت: به مطالب آقای بروجردی و آقای خمینی ایراد کردن مشکل نیست ولی به مطالب آقای داماد ایراد کردن مشکل است.»  وقتی پرسیدم آیا آقای منتظری تقریر منتشر نشده‌ای از ایشان دارند یا نه؟ ایشان پاسخ دادند: «من نشنیده‌ام.»

از ایشان پرسیدم: آیا شما خودتان از ایشان تقریرات مکتوبی دارید یا مطالبی را که نقل می‌کنید از حافظه‌تان نقل می‌کنید؟ ایشان پاسخ دادند: «من از حافظه نقل می‌کنم. یک وقتی شروع کردم درس ایشان را بنویسم ولی سرمای شدیدی در زمستان عارض شد و قدرت نوشتن را از ما گرفت و ماند که ماند. البته حدیث رفع ایشان را نوشته بودم ولی الان نمی‌دانم چه شده است؟ آن قسمتی که نوشته بودم البته عین مطالب درس ایشان نبود؛ گاهی خارج از درس بود و روی مبانی ایشان و کیفیت تنظیم مطالب نوشته بودم. چون آقای مطهری می‌فرمود مطالب ایشان مقدمات مطویه زیاد داشت؛ ما در تقریرات‌مان این مقدمات مطویه را اضافه کرده بودیم ولی مطالب همان مطالب ایشان است. ولی ایشان برخی مقدمات را با وضوحش ذکر نمی‌کرد و ممکن بود کسی که روح مطالب را نمی‌دانست متوجه مطلب نشود.»

این نوشته در تاریخ, حوزه ارسال و , , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *