جدال بر سر هلال

علی‌اشرف فتحی: هر ساله در نزدیکی‌های عید فطر، جناب آقای هاشمی رفسنجانی که بیش از ربع قرن است متولی رسمی «تشخیص مصحلت نظام» هستند، احساس می‌کنند که باید مصلحت عبادی مسلمین را هم تشخیص داده و متذکر شوند. بر همین اساس، معمولا با لحن تندی نسبت به اختلاف نظر علما درباره چگونگی رؤیت هلال ماه هشدار می‌دهند و آن را مایه تفرقه بین مسلمین می‌شمرند. گاهی هم سایت رسمی و یا  رسانه‌های حامی ایشان، سخنان قبلی ایشان را بازنشر می‌کنند تا مسلمانان مراقب این خطر جدی باشند.

امسال نیز سایت رسمی ایشان با انتشار دوباره سخنان ۱۳ سال پیش ایشان، از قول از این سیاستمدار ۸۱ ساله آورده است: «چنین اختلافی می‌تواند در عقاید ما شبهه‌انگیز باشد. یعنی همین مسأله کافی است که عده‌ای در دنیا بگویند این چه دین جامعی است که نتوانسته این مسأله را حل کند؟ چرا مسلمان‌ها نمی‌توانند این را حل کنند؟ این مسائل، عادی و معمولی نیستند. حتّی از لحاظ شخصی هم انسان را با تکالیفی که بین خودش و خدا دارد، دچار مشکلات روحی می‌سازد . این که گفته شود یوم‌الشک این‌طور باشد و یا هنگام عید فطر عده‌ای برای اینکه مسأله‌شان را حل کنند به مسافرت بروند، شایسته زمان ما نیست. می‌توانیم این مسائل را حل کنیم. اکنون ضروری است که آن را در مقیاس بین‌المللی حل کنیم».

باید از ایشان پرسید که طبق چه مبنایی باید مصلحت مورد نظر شما را ملاک قرار داد و نظرات اجتهادی اکثریت فقها را نادیده گرفت؟ اساسا چگونه به این نتیجه رسیده‌اید که اختلاف مسلمین در رؤیت هلال ماه منجر به چنین خسارات بزرگی می‌شود؟ اگر برای شارع مقدس موضوعیت و اهمیت داشت که همه مسلمین جهان در همه مناطق، در یک روز و یک زمان، عید بگیرند حتما متذکر می‌شد و آن را موکول به «رؤیت» نمی‌کرد. همین الان هم در خود ایران، اقلیت اهل سنت در تعیین روز عید اختلاف دارند و در جهان اسلام هم تا بوده، همین بوده و کشورها همگی در یک روز اعلام عید نکرده و نمی‌کنند و بر خلاف گمان آقای هاشمی، مشکلی هم برای «جامعیت دین اسلام» ایجاد نکرده است.

از طرفی طبق معیار جناب آقای هاشمی، باید در کشور ایران که مساحت آن متوسط مساحت کشورهای جهان است و سرزمین بزرگی نیست، زمان نمازهای یومیه در شرق و غرب آن هم یکسان شود تا به جامعیت دین اسلام خدشه وارد نشود و مشکلات روحی به وجود نیاید. می‌دانیم که وقت شرعی نماز در شرق و غرب ایران قریب یک ساعت فرق دارد و اهالی غرب آذربایجان حدود یک ساعت پس از اهالی شرق خراسان نمازهای یومیه خود را می‌خوانند. رادیوی هر استانی هم طبق اوقات شرعی آن استان  روزی سه وعده اذان می‌گوید و تابع اذان رادیو ایران نیست. همیشه هم همین‌طور بوده و خواهد بود. بنابر این نباید در مسأله‌ای که سالی یک بار مورد ابتلای عموم مردم قرار می‌گیرد، با اظهارات نسنجیده و غیرعلمی، ایجاد تشویش کرد.

مسأله در رؤیت هلال کاملا مشخص است و نمی‌شود همه فقها را با این مصلحت‌سنجی‌های شخصی و نه عمومی، وادار به پذیرش یک نظر واحد کرد. درست یا غلط، روزه یک امر مناسکی و تعبدی است و قواعد آن را باید از زبان شارع مقدس شنید. برداشت اکثریت شیعه و سنی این است که «رؤیت» و دیدن هلال ماه در آغاز و پایان یک ماه قمری معتبر است و فقهای زیادی هم رؤیت را تنها با چشم عادی و غیرمسلح معتبر می‌دانند. حتی آیت‌الله‌العظمی شبیری زنجانی که تا پنج سال پیش رؤیت با چشم مسلح را معتبر می‌دانستند، از این نظر عدول کرده و همانند دیگر فقها رؤیت با ابزار نجومی را غیرمعتبر دانستند.

راه حل ساده این مسأله این است که برخی حضرات روحانی و طلبه که دسترسی گسترده به رسانه‌های اصلی کشور دارند، به جای فحاشی‌ها و خط و نشان‌های سیاسی به رقبای خود، بدیهی‌ترین وظیفه شرعی و صنفی خود را انجام داده و به مؤمنین روزه‌دار یاد بدهند که تکلیف‌شان در چنین مواقعی چیست. یاد بدهند که فقها در تعریف «رؤیت» دو دسته‌اند و مسأله رؤیت هلال هم تقلیدی هست و هم نیست؛ یعنی باید در مبنا مقلد باشند و در تشخیص مصداق به یقین خود عمل کنند. مثلا اگر مرجع تقلید کسی می‌گوید که چشم مسلح معتبر نیست، از این جهت باید مقلد به نظر مرجع خود عمل کند. ولی اگر گفت امروز برای من ثابت نشده که ماه با چشم عادی قابل رؤیت بوده، ولی برای مقلد ثابت شده که ماه با چشم عادی قابل رؤیت است، اینجا دیگر جای تقلید نیست.

واقعیت این است که بسیاری از ما طلبه‌ها وظایف اولیه خود را به خوبی انجام نداده‌ایم و مردم در همه شهرها و روستاهای دور و نزدیک، بسیاری از احکام بدیهی شرعی خود را نمی‌دانند. البته این نمی‌تواند بار از دوش مقلدینی بردارد که به راحتی می‌توانند از رساله مرجع تقلیدشان یا سایت و دفتر و سایر ابزار موجود، نظر مرجع‌شان را جویا شوند.

گذشته از همه اینها به نظر می‌رسد آقای هاشمی از نظر فقهی در جایگاهی نیست که بتواند در یک تریبون عمومی و نه تخصصی، با این لحن برای فقها تعیین تکلیف کند. این‌گونه سخنان فقط به به تشویش ذهن مؤمنین و تضعیف فقها و متخصصینی می‌انجامد که به مراتب کمتر از آقای هاشمی به رسانه‌ها دسترسی دارند.

درباره علی اشرف فتحی

21 تیر 1360 در زنجان زاده شدم. 17 شهریور سال بعد پدرم در کردستان شهید شد. 18 ساله بودم که پس از پایان مقطع پیش دانشگاهی به حوزه علمیه قم آمدم و اکنون در مقطع درس خارج مشغول به تحصیلم. تا خدا چه خواهد ...
این نوشته در دین ارسال و , , , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

8 پاسخ به جدال بر سر هلال

  1. ش می‌گوید:

    در زمانی که حکم شارع مقدس آمده، ابزار نجومی اینطور رایج در دسترس همه مردم نبوده. تنها راه دیدن ماه بوده.
    وقتی یک همچین وبسایتی اینقدر تمیز و قشنگ از قبل رویت ماه رو در هر منطقه نشون می ده، از شارع عاقل و اهل علم و درک و دانش، بعیده بگه چشمتون رو ببندین بهش!
    خیلی واضح این سایت نشون می ده ماه دیده نمی شد برای آمریکای شمالی دیروز و شنبه عید هست.
    البته تفاوت حکم فقهی افق مشترک و حکم عید گرفتن با افق عربستان و … همچنان باقی ه. ولی حداقل بین شیعه یکپارچگی بیشتر بوجود می یاد وقتی عامل رفتن و دیدن ماه لازم نباشه.
    این وبسایت یقین ایجاد می کنه. ماه که گم نمی شه. بر همین اساس دیده می شه یا نمی شه.
    حرفهای آقای هاشمی خیلی اتفاقا معنی داره در این مورد.
    فرض کنین ما باید به رییسمون بگیم من نمی دونم مرخصی رو این روز باید بگیرم یا فرداش. واقعا محل تمسخر هست.
    یک روحانی نوشته بود خدا تقویم رو پشتوانه تمدن می گه در قرآن. و ما اینطور آشفته وقتی لوازم کافی برای تعیین دقیق تقویم خود خدا بهمون تعلیم داده تو این زمان.
    http://www.moonsighting.com/visibility.html

    [پاسخ]

  2. Ali می‌گوید:

    سلام دوست عزیز
    اولا که مساله عیدفطر با مساله وقت نمازهای یومیه که شما اوردی متفاوت است یعنی اینکه اگر مثلا اذان در شرق و غرب ایران حتی در یک ساعت مشخص سرداده شود هم مردم این دو منطقه نمیتوانند باهم نماز بخوانند اما درباره ی عید مردم در هرجایی که باشن میتونن باهم عید رو بگیرن یا هر کسی بی خودش. نفس عمل انجام کارهای جمعی بوده که درباره ی عید صدق میکنه ولی نماز یومیه خیر.
    دوما برادر عزیز، اگر در خارج از ایران زندگی میکردین این مساله برایتون بیشتر واضح بود که چقدر مهم است که اعیاد یکی باشد یا خیر به دلایل مختلف. اولا هرجای عالم مثل قم یا مهد نیست که انسانهایی دغدغه داشته باشن و به ادم خبر بدهند که عید شده یا خیر، یعنی میشود انسان درجایی از خارج باشد که جز خودش و چند خانواده ی دیگر به چیزی دسترسی نداشته باشد، از انجاییکه نمیشود از علم روز هم استفاده کرد اونوقت ان شخص تقریبا باید همه ی رمضان ها را ۳۰ روزه بگیرد بدون توجه به این نکته که حرام است گرفتن روزه در عید فطر. دوما مساله ی وحدت هم بسیار به چشم میخورد. سنی ها همه باهم میگیرن اینجا درحالیکه ما اینطور نیستیم تا بتونیم درکنار اونها باشیم در چنین عید بزرگی که قلبها رو میتونه خیلی بهم نزدیک کنه. سوما در خارج، اکثر مساجد توسط سنی ها ساخته شده و از قواعد اونها استفاده میشه، عدم یکی بودن عیدفطر ما و اونها یعنی اینکه ما اینجا باید تو غربت بشینیم تو خونه و این سایت و اون سایت رو چک کنیم و اونا با برنامه ریزی نماز عیدفطرشون رو با جماعت خوندن، ضمن اینکه مایی که فردا میخوایم بگیریم باید یه نماز با تعداد خیلی کمتر بگیریم بدون جای خاصی که بعیده اینکار رو بکنیم.

    [پاسخ]

  3. Ali می‌گوید:

    ضمنا یه چیزی رو یادم رفت از شما بپرسم. چطور است که عید فطر در یک کشور یکی است؟ این قانون رو کی گذاشته که همه ی نقاط یک کشور باهم عید بگیرن؟ مثلا اگر در دوترین نقطه ی ایران ماه دیده بشه برای همه جای ایران صادقه ولی برای مثلایک شهر نزدیک به مرز ایران نیست! اگر بشه این قانون رو تعمیم داد اونوقت شاید بشه گفت که دیدن ماه درهرجای دنیا میتونه موید این باشه که هرجای دنیا عید باشه.

    [پاسخ]

  4. رضوان می‌گوید:

    سلام
    من تا همین دو سه سال پیش همون روزی رو عید میکردم که عمومیت مردم تو ایران عید به حساب می آوردن. ولی امسال هرچی با خودم دودوتا چارتا کردم نتونستم قانع بشم که وقتی سایت های نجوم و اخترشناسی با دقت بسیار بالا شروع ماه جدید و احتمال رویتش رو تا سال ها پیش بینی کردن، یعنی وقتی برام یقین حاصل شده که ماه جدید شروع شده و امکان رویتش هم روی کره ی زمین هست چرا باید فرض کنم که اینطور نیست. واقعیتش به روز کردن این مسائل توی فقه اونقدرا هم پیچیده نیست که علمای ما پیچیده ش میکنن. رویت در زمان پیامبر تنها راه حصول یقین شروع ماه جدید بوده اما در دوران ما اینطور نیست.
    بحث شروع ماه با طلوع و غروب خورشید که وقت نمازهای یومیه رو تعیین میکنه یه فرق اساسی به لحاظ فیزیکی داره که شما توی تحلیلتون نادیده گرفتیدش. اولی یه متغیر نسبیه که زاویه ی زمین نسبت به خورشید تعیینش میکنه و این زاویه از یک نقطه ی کره ی زمین به نقطه دیگه فرق داره. یعنی امکان نداره که این زاویه از یه منطقه به منطقه دیگه ثابت بمونه. اما شروع ماه جدید یه متغیر مطلقه. یا ماه شواله یا ماه رمضان، حالا بعضی مناطق امکان دیدن هلال رو در روز دوم پیدا میکنن بعضی مناطق در روز سوم. ولی روز دوم ماه همه جای کره ی زمین روز دوم ماهه.

    [پاسخ]

  5. محسن مهرجردی می‌گوید:

    اگر قرار بر این باشد که هر طلبه ای بنا به جو زمانه بخواهد به نطرات بزرگان بتازد دیگر سنگ روی سنگ بند نمیشود همچنان که خود شما هم میدانید مرحوم آسید محمد داماد هم که شما افتخار شاگردی فرزندشان را دارید همیشه بدنبال رفع این معظل در جهان اسلام بودند و این نظر جدیدی نیست وانگهی مگر ما معتقد به پویائی فقه شیعه نیستیم اگر کسی به مسئله ای بپردازد که خلاف رویه علمای سلف باشد مگر کفر گفته. پناه به خدا باید برد از این همه سیاست زدگی

    [پاسخ]

  6. roozbeh می‌گوید:

    چند سال است که مطالب وبسایتتان را می خوانم. طلبه نبوده ام و نیستم (مختصری درس در دانشگاه خوانده ام). جذابیت مطالبتان همیشه به این بوده است که تصویری محترم (و نه مقدس) از مباحث دینی و حوزوی ارائه می دهید. اما انشاء این بار کمی متفاوت شده است. آنکه لب به انتقاد گشوده شاید در سطح فقهی بالایی نباشد، ولی به هر حال اهل مدرسه شماست. مطلب شما علیرغم بخش میانی معقول آن، در ابتدا و انتها کمی به طعنه آغشته شده است.

    [پاسخ]

  7. Ali می‌گوید:

    نماز را می شود فرادی خواند و مشکلی هم پیش نمی اید ولی شروع و ختم ماه مبارک یک امر اجتماعی است. بخصوص ختم آن که یک عید دست جمعی است. جمع مسلمانان در این امر مشترکند لذا باید واقعا یک فکر اساسی کرد. همچنین مسئله بعدی، روزه داری مسلمانانی است که در قسمت های شمالی کره زمین زندگی می کنند که با این معیار های شرعی روزه گرفتن واقعا برایشان دشوار است ( از طول روز ۱۹ ساعت گرفته تا ۲۱ ساعت) لذا تجدید نظر در برخی از مواردی که مبتلابه اجتماعی است با اجتهاد و تلاش واقع گرایانه تری صورت گیرد. مثال ملموس آن وجوب انجام طواف حج تمتع است که فتوای قدیم ( وبعضی از مراجع جدید) بایستی بین مقام ابراهیم و کعبه باشد که قبول کردن چنین فتاوایی جه نتایج غیر قابل قبولی که ببار نمی آورد.

    [پاسخ]

  8. saeed soltanpour می‌گوید:

    با سلام اقای فتحی
    ۲۰ سال پیش در دبیرستانمان در تورنتو به ریس مدرسه نامه نوشتم که فلان روز عید فطر ما مسلمانها هست و ما به مدرسه نمی ایم
    مدیر مدرسه هم سر صبحگاه که در داخل راهرو مدرسه انجام می شد این موضوع را اعلام کرد و تبریک هم گفت . تا بحال کسی نگفته بود .
    پس فردا رفتیم مدرسه . خو ب به هوای این اعلام بسیاری از بچه های ایرانی دیگر هم که به دین باورمند نبودند هم به مدرسه نیامدند .
    مدیر مرا خواست و گفت ببین خوب می خواستی نیای مدرسه چرا دروغ گفتی ؟ امروز بچه های سومالی امدند گفتند امروز عید مسلمانان هست . روز قبل هم یک گروه دیگر فکر می کنم پاکستانی ها گفتند که عید فطر ان روز بوده . خیلی جدی گفت شما مسلمانها توی کانادا نمی توانید اول ماه را پیداکنید ؟ و رفت
    این مسله گذشته . همچنان برای من هست . امسال هم مساجد ایرانی هر کدام روزهای مختلفی را بر اساس مرجع تقلید چند هزار کیلومتر انور تر گرفتند .
    من خودم بعداز ان با سایت های معتیرکه دقیقا ماه را نشان می دهند رمضان را شروع و انرا تمام می کنند

    اما چند بحث جدی وجود دارد
    ۱- اعتبار مسلمانان در بین غیر مسلمانان در کشورهایی مانند کانادا و امریکا
    بسیاری از دولتمردان و یا سیاستمداران کانادا خودشان و یانمایندگان مسلمان را به نمایندکی برای روز عید فطر و نماز می فرستند . در کانادا نمی شود هیتی بود شما باید حداقل از یک ماه قبل شخصیت سیاسی را دعوت و مطلع کرده باشید . بی حرمتی است که به طرف بگویید شما منتظر باش در این دو یا سه روز ما نماز خواهیم داشت . البته انها ممکن است به روی خودشان نیاورند ولی ما را هم جدی حساب نمی کنند .
    اهل سنت نماز در یک مجتمع وسیعی می گذارند با هزاران نفر و رسانه ها هم انرا پوشش می دهند من هنوز ندیده ام از ایرانی ها و شیعیان مطلبی بنویسند. یکی این است که شیعیان ایرانی بدلیل عملکردهای دولت و حکومت ایران سعی می کنند در خودشان باشند و نمود بیرونی و حضوری درکانادا ندارند یا خیلی کم رنگ هست

    ۲- براستی برای موسسات نجوم معتبر دنیا که می توانند حادثه ماه گرفتگی و یا موارد مشابه را به صورت دقیق تا ۱۰۰ سال دیگر اعلام کنند چه گونه نمی توانند ماه را در کشورها و شهرهای مختلف اعلام کنند
    ۳- براستی برای دانشنمدان نجوم دانشگاه ها چه فرقی می کند که مثلا مسلمانها ان روز را روزه بگیرند یا نگیرند ؟ با توجه به این بحث که در هر حال از انجا که روزه گرفتن در عید فطر حرام است این یعنی میلیونها مسلمان ان روز را ثواب می کنند چون مرجعشان ماه را تایید کرده است و یا گناه می کنند چون روز ه دار هستند بالاخره ان روز یا فطر هست یا نیست ؟ جهانی که نظم دارد ، خدایی که نظم جهان را برقرا رکرده و برای هرکاری فلسفه ای دارد با این معضل مسلمانا ن که حداقل در این د ه ها ی اخیر ادامه داشته است چه کار باید بکند ؟

    ۴- با توجه به بحث های فوق می شود گفت که اعتیار سیاسی مسلمانان در کشورهای غربی و بین نسل جدید که براحتی این مسایل را مخصوصا در غرب بدون برهان و دلیل نمی پذیرند ، اثرات زیانبار دارد . چیزی که بنظر رفسنجانی بدرستی انرا دیده است .
    بنظر من برخی از علما هنوز نتوانسته روح و عظمت دنیا و نظم جهانی و خلفت را درک کنند و گرفتار یک دور تسلسل بی نتیجه ای شدند . من فکر می کنم اگر الان رسول خدا ( ص ) زنده بودند مسلما در حوزه روزه و نماز در مناطق مختلف دنیا نگاه دقیق تر ی و منطقه ای تر می کردند . چیزی که با عدالت الهی و فطرت انسانی خوانش نزدیک تری داشته باشد و به این اختلافات که بنظر به سلطه و نفوذ دربین مریدان هم بی ربط نیست بر می گردد . عزت زیاد

    [پاسخ]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *