آیت‌الله موسوی اردبیلی و سبک زندگی «مفید»

ardebili-saeed

مرحوم آیت‌الله موسوی اردبیلی و فرزندش دکتر میرسعید موسوی کریمی که قائم‌مقام پدر در دانشگاه مفید است

درست آذر ماه سال ۷۳ بود که یکی از ائمه جمعه موقت تهران که روزگاری قاضی‌القضات ایران بود، دچار سکته مغزی شد و برای همیشه تهران را به مقصد قم ترک کرد تا هم مرجع تقلید بخشی از شیعیان باشد و کرسی درس و بحث را رونق دهد و هم دانشگاه تحت نظارت خود را به قطب آکادمیک جناح چپ در قم بدل کند.

آیت‌الله‌العظمی سید عبدالکریم موسوی اردبیلی نه فقط به دلیل عضویت در شورای انقلاب اسلامی به عنوان یکی از رهبران انقلاب ۵۷، نه برای عضویت در هیأت مؤسس حزب جمهوری اسلامی و نه برای ریاست هشت ساله بر دستگاه قضایی کشور، بلکه به خاطر ایده‌ها و کارنامه آموزشی‌اش از اهمیت خاصی در سبک زندگی برخی از ایرانیان برخوردار بوده است.

همین چند هفته پیش بود که در جلسه رأی اعتماد به سه وزیر پیشنهادی، معرفی مدیر مدارس مفید به عنوان وزیر آموزش و پرورش سبب شد که نام مدارس مفید به محل بحث و جدل سیاسی بدل شود. نمایندگان مخالف وزیر پیشنهادی می‌گفتند که مدارس مفید، مدارسی «اشرافی» هستند که از دیدگاه‌های لائیک و فراماسون برای آموزش کودکان و نوجوانان الگو گرفته‌اند. گروه دیگری از مخالفان وزیر پیشنهادی نیز مدارس مفید را مدارسی «غیر مفید» و «غرب‌زده» خواندند که با «تربیت غربی و غیر انقلابی»، دانش‌آموزان را از تربیت انقلابی و جهادی دور کرده است. از سوی دیگر، موافقان مدارس مفید نیز مدیریت این مدارس را «خوش فکر»، «بیزار از سنت‌های کور مذهبی» و «دیکتاتورستیز» می‌دانند که توانسته این روحیات و تربیت را در دانش‌آموزان نهادینه ‌کند.

اما خود آیت‌الله به عنوان مؤسس این مدارس از محصول کار خود راضی است و مدرسه و دانشگاه مفید را بهترین نتایج کارنامه فرهنگی و دینی خود می‌داند:

«الان بحمدالله مدارس مفید چند هزار فارغ‌التحصیل دارند. اینها اکثرا در هر کجا که هستند، در هر رشته‌ای که درس خوانده‌اند، آدم‌های مفید، خادم، سودمند و مؤمنی هستند. اگر خداوند در روز قیامت از من بپرسد به شما این قدر عمر دادیم، امکانات دادیم، توفیق دادیم، با اینها چه کار کردی؟ من هر چه فکر می‌کنم، دستم خالی است. تنها چیزی که برای من امیدبخش است، همین مدارس مفید و دانشگاه مفید است».

آیت‌الله موسوی اردبیلی اساسا می‌گوید که مدارس و دانشگاه مفید را به انگیزه تبلیغ مدرن (و نه سنتی) دین راه‌اندازی کرده است:

«در دوره طاغوت، ما در قم بودیم. احساس کردیم حوزه‌های علمیه باید روز به روز به جامعه نزدیک‌تر شوند و در لاک خود نباشند. به این نتیجه رسیدیم که تبلیغ دین به شکل سنتی دیگر کارساز نیست. باید از راه‌های جدید وارد می‌شدیم … برای نیل به اهداف گفته شده، به فکر راه‌اندازی دانشگاه افتادیم. بعد فهمیدیم باید از پایه شروع کنیم. به فکر ساختن مدرسه افتادیم».

البته آیت‌الله موسوی اردبیلی اولین چهره حوزوی نبوده که تصمیم به تأسیس مدارس و مؤسسات آموزشی غیر حوزوی کرده است. پیش از وی شیخ عباسعلی اسلامی، شیخ علی‌اصغر کرباسچیان و مرحوم رضا روزبه با مدیریت مدارس مهمی، تصمیم به تأثیرگذاری بر زندگی عادی ایرانیان گرفته بودند و تجارب موفقی نیز داشتند. اما بخت یار آقای اردبیلی شد که با پیروزی انقلاب، یکی از رهبران و مدیران ارشد نظام جدید شود و مدارس و دانشگاه مفید از حامی قدرتمندی در بدنه نظام حاکم برخوردار باشد. از ۴۴ سال عمر مدارس مفید، تنها شش سال آن در دوره‌ای بود که مؤسس آن، جزو اپوزیسیون سیاسی شناخته می‌شد.

آقای موسوی اردبیلی علاوه بر آنکه مورد قبول و احترام طیف سنتی حوزه بوده، با نواندیشان و روشنفکران مذهبی نیز قرابت و مراوده داشته است و به نظر می‌رسد در مدارس و دانشگاه مفید کوشیده که دانش‌آموزان و دانشجویان نخبه را جذب و ضمن تحصیل، با آموزه‌های دینی آشنا کند. اینکه تا چه حد به موفقیت رسیده‌اند نیازمند بررسی علمی دانش‌آموختگان این مراکز آموزشی است، اما اکنون که رییس این مدارس به عنوان وزیر آموزش و پرورش انتخاب شده است، اهمیت این مدارس دوچندان به نظر می‌رسد.

نمی‌شود کتمان کرد که مدارس و دانشگاه مفید در جذب و تربیت علمی نخبگان موفق بوده‌اند. این را قضاوت و نگاه عمومی جامعه نسبت به این دو نهاد آموزشی به ما می‌گوید. اما آیا همان‌طور که مخالفین می‌گویند، این مدارس و دانشگاه منجر به «تربیت اشرافی، غربزده و غیر اسلامی» نسل کنونی شده‌اند و یا آن‌گونه که مؤسس آنها می‌گوید، دانش‌آموختگان آنها افرادی «مؤمن» و «مفید» هستند؟

دکتر میرسعید موسوی کریمی؛ فرزند آیت‌الله که جانشین پدر در دانشگاه مفید است، درباره این دانشگاه گفته است: «دانشگاه مفید نخستین دانشگاه اسلامی است که در قم تاسیس شده، به این معنی که دغدغه آموزه‌های دینی را دارد و همچنین اولین دانشگاه وابسته به یک مرجع محسوب می‌شود. در حقیقت تولید علوم انسانی منطبق با اسلام و آموزه‎های اهل بیت(ع) هدف اصلی تاسیس دانشگاه مفید بوده است». البته دانشگاه مفید نیز از طرف مخالفان سیاسی آیت‌الله متهم به ترویج افکار لائیک و سکولار میان دانشجویان و خانواده‌ها بوده است. هرچند طیف مخالفان اقدامات آموزشی آیت‌الله منحصر به رقبای سیاسی داخلی نیست و حتی گروه مسعود رجوی نیز این مدارس را متهم به رادیکالیسم مذهبی، اشرافی‌گری و اجبار به شرکت در مراسم دینی می‌کند.

به نظر می‌رسد که بررسی سبک زندگی دانش‌آموختگان این دو مرکز آموزشی می‌تواند به نتایج مهمی درباره تأثیر حضور یک مجتهد نوگرا در انتخاب سبک زندگی و الگوی تربیتی نسل‌های کنونی جامعه دست یابد.

این نوشته در ۴ آذر در روزنامه هفت صبح منتشر شده است.

درباره علی اشرف فتحی

21 تیر 1360 در زنجان زاده شدم. 17 شهریور سال بعد پدرم در کردستان شهید شد. 18 ساله بودم که پس از پایان مقطع پیش دانشگاهی به حوزه علمیه قم آمدم و اکنون در مقطع درس خارج مشغول به تحصیلم. تا خدا چه خواهد ...
این نوشته در اجتماع, حوزه ارسال و , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

1 پاسخ به آیت‌الله موسوی اردبیلی و سبک زندگی «مفید»

  1. محمدرضا بزمشاهی می‌گوید:

    آیه الله موسوی اردبیلی در ۷ دی ۷۲ سکته مغزی کرد خبر آن در روزنامه سلام ۱۱ دی همان سال منتشر شد

    [پاسخ]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *